Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

„Jurandowcy”. Powstańcy wileńscy 1944. Historia i życie codzienne 1. Brygady Wileńskiej Armii Krajowej

Dzierżoniów – wiek miniony

Niniejsza publikacja stanowi plon naukowej konferencji historycznej „Dzierżoniów – wiek miniony”, która odbyła się w Dzierżoniowie w dniach 16–18 marca 2007 r. przy współpracy Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu, Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego i Urzędu Miejskiego w Dzierżoniowie. Patronat objął Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Imprezie, która zgromadziła szerokie grono specjalistów – historyków, historyków sztuki, architektów i innych znawców tematu, przysłuchiwały się aktywnie rzesze mieszkańców, co w przypadku historii najnowszej dało pożądaną płaszczyznę konfrontacji materiałów źródłowych z pamięcią świadków zdarzeń. Całości towarzyszyła wystawa przedwojennych widokówek dzierżoniowskich ze zbiorów Anny Grużlewskiej, pokaz powojennych kronik filmowych tyczących miasta i nowa – niezwykle aktualna – sceniczna interpretacja sztuki Gerharta Hauptmanna „Tkacze”, zaproponowana przez Teatr Kątem, w reżyserii Grzegorza Stawiaka. W Izbie Regionalnej zaprezentowano wystawę Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu „Stan wojenny na Dolnym Śląsku".

Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Lubinie 1947–1956

Zagadnienia ukraińskie w powiecie lubińskim (1947–1989)

Badania dotyczące ludności ukraińskiej na terenie powiatu lubińskiego nie stały się jak dotychczas przedmiotem odrębnej monografii. Zagadnienie to było natomiast wielokrotnie, lecz w sposób wybiórczy, ujmowane w pracach dotyczących problematyki ukraińskiej (łemkowskiej) na Dolnym Śląsku. Szczegółowy stan badań został przedstawiony w dysertacji doktorskiej autora niniejszej publikacji [...]. Niniejsza praca stanowi w pewnym sensie rozwinięcie wspomnianej monografii, a także jej uszczegółowienie w zakresie zawężonego obszaru badawczego.

Operacja „Podmuch”. Służba Bezpieczeństwa wobec „bombiarzy” na terenie Zagłębia Miedziowego w okresie stanu wojennego

Podstawą niniejszej edycji stały się akta sprawy operacyjnego rozpracowania pod kryptonimem „Podmuch” (A IPN Wr, 022/666, t. I-LIII). Sprawę prowadzili funkcjonariusze KW MO (potem WUSW) w Legnicy pod nadzorem Departamentu III MSW oraz Biura Kryminalnego KG MO w Warszawie. Bez wątpienia była to sprawa prestiżowa dla lokalnych struktur milicji i SB ze względu na obiekty, które stały się przedmiotem ataków ze strony „bombiarzy”. Dzięki zachowanym materiałom archiwalnym mamy możliwość dokładnego przyjrzenia się działaniom prowadzonym przez poszczególne grupy operacyjno-śledcze i wyjaśnienia wielu wątpliwości do dziś nurtujących część społeczeństwa byłego województwa legnickiego. W publikacji przedstawiono różnorodne źródła – od meldunków operacyjnych, poprzez plany działania, po doniesienia agenturalne. W ten sposób możliwe jest odtworzenie swoistej metodyki pracy funkcjonariuszy MO i SB starających się odnaleźć sprawców podkładania ładunków wybuchowych. W praktyce materiał ten posiada lukę. Brak w nim instrukcji czy też wskazówek płynących do legnickich struktur aparatu bezpieczeństwa z centrali MSW. Wytworzone przez członków GO-Ś „Podmuch” I i II materiały mają także fundamentalną wagę dla badań nad metodami rozpracowania lokalnych struktur „Solidarności”. Materiał ten pozwala także na ukazanie mechanizmów ukrywania przez funkcjonariuszy SB istotnych informacji pozyskanych w czasie śledztwa poprzez zamazywanie ich flamastrami lub urywanie kartek maszynopisów czy rękopisów. Systematyczna analiza akt pozwala również stwierdzić niekonsekwencję tych działań. Pośród 53 tomów zachowało się wiele dokumentów kilkakrotnie dublowanych w postaci kopii lub rękopiśmiennych wersji roboczych przygotowywanych przez poszczególnych członków grupy śledczej. Nie wszystkie zostały poddane procesowi anonimizacji danych osobowych czy przedmiotowych, co pozwala w dużej mierze na ich bezbłędne rozszyfrowanie.

Wyrok Workuta. Wywiad-rzeka z zesłańcem na Workutę Józefem Wojciechowskim

Spisane przez Jana Stanisława Smalewskiego wspomnienia z workuckiego zesłania, wydobyte z pamięci Józefa Wojciechowskiego, to lektura i typowa, i szczególna zarazem. Typowa, bowiem opis, przywołany na kartach książki, sytuuje się w długim już ciągu bliźniaczo niekiedy podobnych doświadczeń, które stały się udziałem tych wszystkich, których wojenny i powojenny los rzucił na „nieludzką ziemię”. Szczególna, bo zmysł obserwacji bohatera opowieści, wsparty doświadczonym piórem J. S. Smalewskiego, zamienia się z opisu jednostkowego losu w panoramę losu zbiorowego, losu Polaka, który nie tylko przeżycia swe wiernie potrafił odtworzyć, ale i zdobył się na refleksję poświadczającą moralną tężyznę zdecydowanej większości spośród tych, z którymi podczas „łagiernej” epopei się zetknął.

Ludność ukraińska na Dolnym Śląsku (1945-1989)

W monografii przedstawiono dzieje ludności ukraińskiej na Dolnym Śląsku od zakończenia II wojny światowej do upadku ustroju komunistycznego w Polsce. Składa się na nią: opis osadnictwa ukraińskiego, w tym próba określenia skali tego zjawiska sprzed 1947 r., tj. napływu ludności narodowości ukraińskiej w ramach tzw. repatriacji; analiza polityki władz politycznych, administracyjnych oraz aparatu bezpieczeństwa wobec Ukraińców; kwestia stosunków pomiędzy ludnością polską i ukraińską; zagadnienia związane z powstaniem i działalnością Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, szkolnictwa w języku ukraińskim; kwestie religijne; zagadnienie ewolucji świadomości narodowej ludności ukraińskiej na Dolnym Śląsku w okresie Polski Ludowej. Całość ilustruje ponad 30 fotografii, w większości dotąd nie publikowanych.

„Na bocznicy czekały na nas bydlęce wagony…” Wspomnienia sybiraków

Zbiór wspomnień świadków historii, którzy wraz z rodzinami zostali zesłani na Syberię. Na książkę składa się pięć opowiadań: Bolesław Filak – Wspomnienia z syberyjskiej zsyłki w latach 1940–1946 Golgota Wschodu rodziny Szczyglewskich – Wspomnienia rodzeństwa Honoraty, Reginy i Czesława z dziecięcych lat spędzonych na Syberii – luty 1940 – marzec 1946 r. Halina Mil z domu Adamska – Moja syberyjska droga Maria Macudzińska – Pamiętaj o tym, że jesteś Polską

W zwierciadle ogłoszeń drobnych. Życie codzienne na Śląsku w latach 1945–1949

Cecylia Błońska na łamach „Prasy Polskiej” w 1973 r. pisała: „Tego, że inseraty – a zwłaszcza ogłoszenia drobne – stanowią atrakcyjną lekturę, wszystkim, którzy stykają się z prasą na co dzień udowadniać nie ma potrzeby”. W konkluzji autorka stwierdziła, że „Małe ogłoszenia, większy anons, duży inserat – samoistne zapisy obyczaju epoki – żyją i żyć winny własnym życiem”. Niniejsza książka została napisana w oparciu o 194 756 inseratów zamieszczonych na łamach trzech śląskich dzienników: „Pioniera”, „Słowa Polskiego” oraz „Dziennika Zachodniego”. Celem publikacji jest wskazanie na wartość ogłoszeń drobnych jako źródła do badań nad życiem codziennym i przybliżenie warunków życia na Śląsku w możliwie szerokiej perspektywie czasowej – w latach 1945–1949. (…)

Instytut Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu 2000–2006. Informator