Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Wśród deportowanych do wojennego Wrocławia znalazły się tysiące mieszkańców Warszawy. Wielu z nich trafiło do niemieckich obozów pracy na terenie miasta i jego okolic. Część po zakończeniu wojny pozostała we Wrocławiu, stając się mieszkańcami odbudowującego się miasta. Ich losy są dziś częścią historii i pamięci współczesnego Wrocławia.

Uroczystość rozpoczęło odegranie hymnu państwowego. Następnie odbyły się wystąpienia okolicznościowe, modlitwa ekumeniczna, złożenie wieńców i wiązanek kwiatów oraz oddanie hołdu ofiarom. Uroczystość poprowadził Jerzy Rudnicki, p.o. naczelnika Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Garnizonu Wrocław, Związku Sybiraków – Oddział we Wrocławiu, Centrum Kształcenia Ustawicznego im. Ludzi ze Znakiem „P”, Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę, a także organizacji kombatanckich, środowisk naukowych i oświatowych oraz mieszkańcy Wrocławia.

Ważnym elementem uroczystości była obecność młodzieży z Centrum Kształcenia Ustawicznego we Wrocławiu im. Ludzi ze Znakiem „P” oraz uczniów Liceum Ogólnokształcącego nr IV we Wrocławiu, którzy na co dzień sprawują opiekę nad tym miejscem pamięci.

W uroczystości udział wzięli m.in. dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu, oraz podpułkownik Arkadiusz Sowa, reprezentujący Garnizon Wrocław, szef szkolenia w 3. Wrocławskiej Brygadzie Radiotechnicznej. Wojskową asystę honorową wystawiła 16. Dolnośląska Brygada Obrony Terytorialnej.

W swoim wystąpieniu dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu zwrócił się szczególnie do licznie zgromadzonej młodzieży, przybliżając jej historyczny kontekst miejsca, w którym dziś znajduje się pomnik. Przypomniał losy cywilnej ludności Powstańczej Warszawy oraz tysięcy przymusowych robotników, którzy trafili do wojennego Wrocławia – historii, o której na co dzień wciąż zbyt rzadko się mówi.

Podkreślił, że nie możemy pozwolić, aby ta część historii została zapomniana. Poznając współczesny Wrocław, powinniśmy potrafić spojrzeć również za jego dzisiejszą fasadę i opowiedzieć historię dawnego Breslau taką, jaka była – także tę trudną, związaną z wojną, okupacją, przymusową pracą i losem ludzi, którzy zostali tutaj przywiezieni wbrew swojej woli.

Pamięć o tych osobach jest również częścią historii współczesnego Wrocławia i naszych korzeni. Poznając ich losy, możemy lepiej zrozumieć, jak kształtowało się powojenne społeczeństwo miasta i jak różne ludzkie historie złożyły się na jego dzisiejszą tożsamość.

2 października 1944 r. podpisano układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. Dla mieszkańców stolicy nie oznaczało to jednak końca cierpienia. Dla wielu z nich był to początek wysiedlenia, tułaczki, pobytu w obozach i przymusowej pracy.

Warto przypomnieć, że pomnik cywilnej ludności Powstańczej Warszawy deportowanej do wojennego Wrocławia w trakcie i po upadku Powstania Warszawskiego został odsłonięty 25 listopada 2024 r. na terenie będącym własnością Gminy Wrocław. Upamiętnienie sfinansował Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Główny element pomnika – głaz narzutowy – został nieodpłatnie przekazany przez Muzeum Ziemi PAN w Warszawie.

Dziś, 82 lata później, Wrocław pamięta!