Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W 80. rocznicę jego tragicznej śmierci na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu odbyła się dziś uroczystość upamiętniająca jego życie i działalność. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli instytucji publicznych, wojska oraz mieszkańców, którzy wspólnie oddali hołd jednemu z pionierów radiotechniki w odrodzonej II Rzeczypospolitej.

Stanisław Noworolski był weteranem wojny polsko-bolszewickiej oraz oficerem Wojsk Łączności Wojska Polskiego. Należał do grona prekursorów rozwoju radiotechniki w Polsce, współtworząc m.in. wojskową radiostację RKD. Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku pełnił funkcję zastępcy szefa łączności Dowództwa Lotnictwa. W latach okupacji działał w strukturach Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, a także kierował Wojskowym Biurem Poczt i Telegrafów przy Delegaturze Rządu na Kraj. W czasie Powstania Warszawskiego dowodził zespołem, który uruchomił radiostację „Burza” w gmachu Poczty Głównej w Warszawie.

Uroczystość rozpoczęła się o godz. 12.00 przy grobie ppłk. Noworolskiego (pole nr 2), z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej wystawionej przez 31. Batalion Radiotechniczny oraz Orkiestrę Reprezentacyjną Wojsk Lądowych we Wrocławiu.

Ceremonię poprowadził Jacek Cielecki. Biogram bohatera odczytał jego autor – Przemysław Mandela z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu, przybliżając zgromadzonym najważniejsze momenty życia i służby ppłk. Noworolskiego.

Głos zabrał również dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego oddziału IPN:

– Ważne jest dla nas to, że upamiętniamy nie tylko bohaterów obecnych na kartach podręczników historii, tych najbardziej znanych. Upamiętniamy również tych, których należy wydobyć z niepamięci. Jest to istotne także w kontekście pamięci o Armii Krajowej – pokazujemy, że Dolny Śląsk jest w niej zakorzeniony, że tutaj żołnierze największej armii podziemnej w okupowanej Europie znajdowali swój drugi dom. Tak właśnie jak pan ppłk Noworolski.

Następnie wystąpił Damian Mrozek, radny wojewódzki i jeden z inicjatorów odznaczenia grobu, podkreślając znaczenie przywracania pamięci o postaciach, które przez lata pozostawały w cieniu historii, mimo ich ogromnych zasług dla państwa i społeczeństwa.

Uroczystość zakończyło złożenie kwiatów na grobie ppłk. Stanisława Noworolskiego – symboliczny gest pamięci i wdzięczności wobec człowieka, który swoją wiedzę i odwagę oddał służbie Polsce.

ppłk. Stanisław Noworolski „Zwora”, ur. 11.11.1891 r. w Wygnance Górnej (pow. Czortków) syn Fabiana i Sabiny z d. Różyckiej. Absolwent seminarium nauczycielskiego we Lwowie, w 1914 roku został zmobilizowany do armii austro-węgierskiej i w trakcie kampanii 1915 roku dostał się do rosyjskiej niewoli. W 1918 roku ochotniczo wstąpił do polskiego batalionu sformowanego w Murmańsku, w którego szeregach powrócił do kraju.

W 1921 roku w stopniu porucznika rozpoczął pracę w Zakładzie Badania Sprzętu Łączności przy Politechnice Warszawskiej. Pełnił również funkcje techniczne i wojskowo-organizacyjne w Centralnych Zakładach Wojsk Łączności, Wydziale Technicznym Ministerstwa Spraw Wojskowych, Wojskowym Instytucie Badań Inżynierii. Był także wykładowcą radiotechniki na kursach oficerskich i podoficerskich w Centrum Wyszkolenia Wojsk Łączności w Zegrzu. Należał do grona techników, którzy opracowali wojską radiostację RKD. Prowadził również ożywioną działalność społeczną jako członek Stowarzyszenia Radjotechników Polskich. Występował na antenie Polskiego Radia dając się poznać jako doskonały lektor przybliżając słuchaczom wiedzę fachową z zakresu radiofonii.

Pełnił również funkcję redaktora „Przeglądu Radjotechnicznego”, pisał również w „Przeglądzie Elektrotechnicznym”, „Radiu” oraz „Mechaniku”. Był współautorem pracy zbiorowej pt. „Poradnik dla Radioamatorów”. Na użytek prowadzonych szkoleń opracował również podręczniki i skrypty, m.in. „Radjokomunikacja kierunkowa i radjogonometria” (1924), „Zasady radiofonii” (1928). Stanisław Noworolski był członkiem sekcji przygotowującej I Ogólnokrajową Wystawę Radiową w Warszawie (1926), zradiofonizował również całą trasę przewozu prochów Juliusza Słowackiego na Wawel w Krakowie (1927). Była to pierwsza wielka transmisja plenerowa Polskiego Radia.

W 1938 roku już w stopniu majora otrzymał przydział na stanowisko zastępcy szefa Łączności Dowództwa Lotnictwa. Na tym stanowisku wziął udział w Kampanii 1939 roku. Po zakończeniu walk pozostał w kraju i włączył się w nurt działalności konspiracyjnej. Służył jako oficer dyspozycyjny Dowódcy Wojsk Łączności Komendy Głównej ZWZ/AK. Pod pseudonimem „Zwora” pracował jako konstruktor i kierownik zespołu specjalnej konspiracyjnej konstrukcji kondensatorów obrotowych dla potrzeb aparatury nadawczej i odbiorczej.

Na początku 1944 roku został mianowany szefem Wojskowego Biura Poczt i Telegrafów przy Delegaturze Rządu na Kraj. Tę funkcję pełnił również podczas Powstania Warszawskiego. 2 sierpnia 1944 roku w gmachu Poczty Głównej w Warszawskiej zespół pod jego przewodnictwem uruchomił skonstruowaną przez Włodzimierza Markowskiego „Rybkę” radiostację „Burza”.

Po upadku Powstania przeszedł przez obóz przejściowy w Pruszkowie i ukrywał się w Grodzisku Mazowieckim. W 1945 roku wyjechał na Dolny Śląsk, gdzie objął kierownictwo elektrowni w Bobrowicach (ob. Siedlęcin). Wiadomo, że był rozpracowywany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 17 marca 1946 roku. Spoczywa na Cmentarzu św. Rodziny przy ul. Smętnej we Wrocławiu.

Opracowanie biogramu: 

Przemysław Mandela, Oddziałowe Biuro Upamiętnienia Walk i Męczeństwa IPN Oddział we Wrocławiu