Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W niedzielę 8 marca na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu odbyła się uroczystość oznaczenia grobu trzech weteranek – Marii, Barbary i Ewy Szpot-Dunin, matki i dwóch córek, które były zaangażowane w działalność Armii Krajowej (Armia Krajowa Dębica) oraz Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Biogramy bohaterek znajdziesz tutaj. 

Decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 16 grudnia 2025 r., po przeprowadzeniu na wniosek Przemysława Lazarowicza stosownej procedury zgodnej z ustawą z 2018 r. o grobach weteranów, mogiła Bohaterek została wpisana do prowadzonej przez IPN ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. Podczas niedzielnej uroczystości ich grób, znajdujący się na Cmentarzu Osobowickim (pole nr 127), został uroczyście oznaczony specjalnym insygnium.

Uroczystość miała charakter państwowy. Wojskową asystę honorową wystawiła 16 Dolnośląska Brygada Obrony Terytorialnej im. ppłk. Ludwika Marszałka ps. „Zbroja”. Podczas ceremonii hołd Bohaterkom oddano również minutą ciszy, po czym złożono kwiaty i zapalono znicze na ich grobie.

Spotkanie poprowadziła Kamilla Jasińska, zastępca dyrektora Oddziału IPN we Wrocławiu, która przybliżyła zebranym biogramy Marii, Barbary i Ewy Szpot-Dunin. W uroczystości uczestniczyli m.in. dowódca Garnizonu Wrocław gen. bryg. Marek Brzezicha, Krzysztof Marszałek – syn patrona 16 Dolnośląskiej Brygady Obrony Terytorialnej, przedstawiciele Sejmiku Województwa Dolnośląskiego na czele z jego wiceprzewodniczącym Damianem Mrozkiem, rodzina Lazarowiczów oraz mieszkańcy Wrocławia. Nie zabrakło delegacji ani pocztu sztandarowego Solidarności Walczącej Wrocław, z którą w latach 80. XX wieku Maria i Barbara Szpot-Dunin współpracowały.

Wpisanie grobu do ewidencji było możliwe dzięki wnioskowi Przemysława Lazarowicza, wnuka ppłk. Adama Lazarowicza ps. „Klamra”, który osobiście znał i wspierał w działalności niepodległościowej uhonorowane dziś kobiety. One zaś wspierały jego i jego rodzinę, która była prześladowana za działalność opozycyjną.

„Do końca życia czuły się związane z przysięgą wojskową […]. Mimo prześladowań, których doznały, zachowały pogodę ducha i wiarę w to, że niepodległość w końcu przyjdzie. Pamiętam je zawsze uśmiechnięte i pogodne, mimo że komuna zmarnowała im najlepsze lata życia […]. Pamiętajmy o nich, bo jest to wzór dla nas, jak mamy się zachować, kiedy przyjdzie chwila próby” – mówił Przemysław Lazarowicz.

Uroczystość była wyrazem pamięci i wdzięczności wobec kobiet, które w trudnych czasach potrafiły wykazać się niezwykłą odwagą w służbie Polsce. Cześć i chwała wszystkim Bohaterkom polskiej niepodległości.