Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Uroczystość rozpoczęła się o godz. 11.00 wspólnym odśpiewaniem czterech zwrotek Hymnu Rzeczypospolitej Polskiej.

Na wstępie prowadząca uroczystość Kamilla Jasińska, zastępca dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, przywitała wszystkich przybyłych gości oraz przedstawiła współorganizatorów wydarzenia: Związek Sybiraków – Oddział Wrocław, Centrum Historii Zajezdnia oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Szczególne wyrazy uznania i wdzięczności skierowała do obecnych na uroczystości Sybiraków, dla których udział w takich spotkaniach jest niejednokrotnie oddaniem hołdu zmarłym bliskim oraz tym, którym nie było dane wrócić z nieludzkiej ziemi.

Jako pierwszy głos zabrał płk w st. spocz. dr Ryszard Janosz, prezes Zarządu Oddziału Wrocławskiego Związku Sybiraków. W swoim poruszającym wystąpieniu przypomniał tragiczne losy deportowanych oraz podkreślił znaczenie świadectwa Sybiraków jako żywej lekcji historii. Zwrócił także uwagę na wyjątkową rolę matek, które bez wytchnienia walczyły o życie swoich dzieci, co w warunkach syberyjskich stanowiło ogromne wyzwanie. W nawiązaniu do świadectwa prezesa Janosza wiersz poświęcony Matkom Sybiraczkom odczytał poeta Józef Jozak.

Następnie wystąpił dr Andrzej Jerie, dyrektor Centrum Historii Zajezdnia, który zwrócił uwagę na rolę instytucji kultury w dokumentowaniu i popularyzowaniu losów zesłańców, a także na konieczność przekazywania tej wiedzy kolejnym pokoleniom w oparciu o osobiste relacje i źródła historyczne.

Do uczestników uroczystości list skierował dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. List odczytał Jerzy Rudnicki, p.o. naczelnika Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu.

W swoim liście dyrektor Kamil Dworaczek zwrócił uwagę na fakt, że pamięć o Sybirze często kształtowała się w domach zesłańców poprzez codzienne postawy i doświadczenia, a nie jedynie poprzez opowieści. Przywołał poruszający obraz rodzinnej lekcji historii – szacunku do jedzenia i świadomości jego braku – jako cichego świadectwa zesłania. Podkreślił, że to właśnie takie osobiste, rodzinne historie składają się na prawdziwy obraz Sybiru i wymagają zachowania, dokumentowania oraz przekazywania kolejnym pokoleniom.

Zaznaczył również, że pamięć o ofierze Sybiraków nie jest wyłącznie hołdem dla przeszłości, lecz stanowi fundament tożsamości narodowej i przestrogę na przyszłość. Podkreślił, że Instytut Pamięci Narodowej traktuje to zadanie jako szczególne zobowiązanie, dążąc do tego, aby doświadczenie deportacji i zesłania było trwałym elementem polskiej pamięci narodowej.

W końcowej części listu dyrektor oddał hołd wszystkim wywiezionym – zarówno tym, którzy cierpieli, jak i tym, którzy nie doczekali wolnej Polski – podkreślając ich godność, wytrwałość i miłość do Ojczyzny. List zakończyły słowa: „Cześć i wieczna pamięć Sybirakom!”.

Jak podkreślono, wszystkim Zesłańcom Sybiru potrzebna jest nie tylko pamięć, ale także modlitwa. Dlatego kolejną częścią uroczystości była tradycyjna modlitwa ekumeniczna. Przewodniczyli jej ks. dr Jerzy Żytowiecki, proboszcz rzymskokatolickiej parafii pw. św. Bonifacego we Wrocławiu, oraz ks. Piotr Uciński, wikariusz parafii Ewangelicko-Augsburskiej Opatrzności Bożej we Wrocławiu, reprezentujący bp. Marcina Orawskiego. Ponadto swoją modlitwą objął Sybiraków nieobecny z powodu obowiązków służbowych ks. por. Igor Habura, prawosławny kapelan Garnizonu Wrocław.

Tradycyjnym wyrazem pamięci było następnie złożenie pod pomnikiem kwiatów i zniczy przez ponad 25 delegacji, w tym przedstawicieli władz samorządowych województwa dolnośląskiego oraz miasta Wrocławia, służb mundurowych, a także licznych instytucji i organizacji społecznych, w tym kombatanckich oraz tych, którym pamięć o ofiarach sowieckich represji jest szczególnie bliska, jak Stowarzyszenie Pamięci Zesłańców Sybiru oraz Dolnośląska Rodzina Katyńska.

Przy tej okazji prowadząca przypomniała symbolikę okazałego, mierzącego 12 metrów znaku pamięci, który został odsłonięty w 2000 r., w 60. rocznicę pierwszej masowej deportacji Polaków na Sybir. Jego forma – łacińskiego krzyża przebijającego mur – została wskazana jako znak nadziei oraz drogi przez cierpienie ku wolności, natomiast inskrypcja wyryta w czarnym granicie jako przestroga dla przyszłych pokoleń. Przypomniano również symbolikę dwóch kamieni węgielnych znajdujących się w mensie ołtarza polowego, będącego częścią założenia pomnikowego usytuowanego na skwerze noszącym nazwę Skwer Sybiraków.

Uroczystość zakończyło tradycyjne odśpiewanie Hymnu Sybiraków. Wartę honorową przy pomniku zaciągnęła młodzież z Chorągwi Dolnośląskiej ZHP, a poczty sztandarowe wystawili: Związek Sybiraków – Oddział Wrocław, Szkoła Podstawowa nr 71 im. Zesłańców Sybiru we Wrocławiu, Towarzystwo Miłośników Kultury Kresowej oraz Solidarność Walcząca.

Okolicznościowa uroczystość z okazji kolejnej rocznicy pierwszej masowej zsyłki Polaków na Sybir po raz pierwszy została zorganizowana we współpracy wrocławskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz Centrum Historii Zajezdnia. Przedstawiciele obu instytucji zgodnie podkreślili, że kolejne obchody również będą organizowane wspólnie w celu uczczenia pamięci Zesłańców Sybiru.