English version
W programie piątkowej uroczystości m.in. hymn RP, okolicznościowe wystąpienia, modlitwa ekumeniczna oraz złożenie kwiatów i zniczy. Potwierdzenie udziału delegacji i chęć złożenia kwiatów lub zniczy przy pomniku ofiar KL Gross-Rosen nalezy zgłosić do czwartku 22 stycznia na adres oddzial.wroclaw@ipn.gov.pl.
Serdecznie zapraszamy poczty sztandarowe instytucji i organizacji.
Pomnik, przy którym odbędzie się uroczystość, znajduje się na terenie dawnych zakładów FAMO, gdzie pod koniec wojny funkcjowała jedna z wrocławskich filii KL Gross-Rosen: AL Breslau I. Wraz z biegiem czasu to miejsce pamięci ulegało przeobrażeniom. Najpierw, w kwietniu 1966 r. na hali A2 ówczesnych zakładów Dolmel powstała okazała tablica pamiątkowa. W 1979 r. przebudowano to miejsce pamięci według projektu Bogdana Hoffmana, dodając po lewej stronie drugą tablicę, a pomiędzy obiema tablicami – orła z rozpostartymi skrzydłami i urnę z ziemią pól bitewnych, na których walczyli pracownicy Dolmelu. W 1981 r. dodano ponadto tablicę z krzyżem.
W połowie stycznia 1945 roku, na skutek szybkiej ofensywy wojsk sowieckich, Heinrich Himmler wydał rozkaz ewakuacji obozów koncentracyjnych położonych w pobliżu linii frontu. Dotyczyło to m.in. piętnastu filii KL Gross-Rosen, w tym czterech wrocławskich: AL Breslau-Lissa, AL Breslau I, AL Breslau II oraz filii kobiecej FAL Breslau-Hundsfeld.
Z wojennego Wrocławia w kierunku obozu macierzystego jako pierwsi, bo już 23 stycznia 1945 r., wyruszyli więźniowie AL Breslau-Lissa ulokowanej na terenie dzisiejszej Leśnicy, w pobliżu koszar wojskowych zajmowanych obecnie przez 10. Wrocławską Brygadę Łączności. W liczącej – według różnych szacunków – od 600 do 1000 osób kolumnie więźniów przeważającą grupę stanowili Polacy, ale byli wśród nich także m.in. Ukraińcy, Rosjanie, Jugosłowianie, Czesi i Francuzi. Trasa trzydniowego marszu wiodła przez tereny dzisiejszych powiatów: wrocławskiego (gmina Kąty Wrocławskie), średzkiego (gminy Miękinia i Kostomłoty) oraz świdnickiego (gmina Strzegom). Do przejścia było blisko 70 km. W okolicy obecnych Kątów Wrocławskich (wówczas Kanth) więźniowie leśnickiej filii spotkali się z kolumną ewakuacyjną największej filii KL Gross-Rosen: AL Fünfteichen. Marsz więźniów z ulokowanych w centrum miasta filii Breslau I oraz Breslau II trwał ponad tydzień, a rozpoczął się pomiędzy 24 a 26 stycznia. Najprawdopodobniej 24 stycznia ewakuowano kobiecą filię FAL Breslau-Hundsfeld, która znajdowała się na terenie obecnego Psiego pola, w rejonie ul. Bierutowskiej. Trwające przynajmniej kilka dni marsze z uwagi na ich warunki i przebieg określa się mianem marszów śmierci.
W lutym 1945 r. z przepełnionego obozu macierzystego KL Gross-Rosen większość więźniów ewakuowano w głąb Rzeszy do innych obozów. Niestety, nie wszyscy doczekali wolności i zakończenia II wojny światowej. Według przybliżonych szacunków z ponad 77 tys. więźniów, którzy przebywali w Gross-Rosen w obozie macierzystym i wszystkich jego filiach na początku stycznia 1945 r., ewakuację przeżyło zaledwie 44 tys. więźniów.
Kamilla Jasińska
zastępca dyrektora
Oddziału IPN we Wrocławiu
Więcej na temat marszów śmierci, m.in. ich warunków, tras przejścia, masowych mogił ofiar oraz istniejących upamiętnień już 20 stycznia na naszej stronie wroclaw.ipn.gov.pl w artykule Jacka Cieleckiego – historyka z Oddzałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu. Polecamy!