Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W konferencji udział wzięli: dr hab. Kamil Dworaczek – dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu, Joanna Sulej-Piskorz – zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, Bartłomiej Świerczewski – zastępca dyrektora Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju Miasta Wrocławia oraz dr Krzysztof Łagojda – pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN we Wrocławiu. Konferencję prasową poprowadził dr Rafał Kościański, rzecznik prasowy i Dyrektor Biura Rzecznika Prasowego Instytutu Pamięci Narodowej.

Przypomnijmy – pola 81A i 120 cmentarza Osobowickiego to kwatery więzienne, w których w latach 1948–1956 potajemnie grzebano m.in. żołnierzy antykomunistycznego podziemia niepodległościowego – straconych i zmarłych w Więzieniu nr 1 przy ul. Kleczkowskiej oraz zmarłych w Więzieniu nr 2 przy ul. Sądowej we Wrocławiu.

W 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej, we współpracy z Gminą Wrocław i Dolnośląskim Urzędem Wojewódzkim, rozpoczął prace mające na celu uporządkowanie obu pól i utworzenie w tym miejscu kwatery wojennej przeznaczonej dla żołnierzy niezłomnych oraz innych osób walczących o niepodległość Polski. Miejsce to ma stać się hołdem dla wszystkich, którzy oddali życie za wolność ojczyzny.

– Jest to projekt realizowany przez cały Instytut Pamięci Narodowej. Prace prowadzone były przy pełnym wsparciu Urzędu Miejskiego oraz Wojewody Dolnośląskiego. Projekt przebiega zgodnie z planem. Mam nadzieję, że w pierwszej połowie przyszłego roku spotkamy się tu na uroczystości pogrzebowej 

- powiedziała Joanna Sulej-Piskorz, zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

W latach 2024–2025 przeprowadzono ekshumacje szczątków z części pól więziennych 81A i 120, położonych przed pomnikiem „Ofiar Terroru Komunistycznego 1945–1956”. Na nowo utworzonej kwaterze wojennej, zlokalizowanej bezpośrednio przed pomnikiem, gotowa jest już część nagrobków. Pozostałe powstaną w 2026 r., po zakończeniu kolejnego etapu ekshumacji.

– Dlaczego w ogóle podjęliśmy takie działania? Od dłuższego czasu docierały do nas głosy osób, którym leżało na sercu dobro tego miejsca – niezwykle ważnego dla wrocławian. Chodziło o to, by oddzielić szczątki bohaterów, żołnierzy podziemia niepodległościowego, żołnierzy wyklętych od szczątków kryminalistów, agentów gestapo, a nawet funkcjonariuszy UB. Niemniej istotne było też uhonorowanie tych wszystkich bohaterów, którzy do tej pory nie mieli żadnego nagrobka, leżeli w bezimiennych mogiłach tak jak pochowali ich oprawcy na przełomie lat 40. i 50. Ten stan rzeczy był nie do zaakceptowania

– mówił dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu.

Ważnym elementem nowego upamiętnienia, który wcześniej nie mógł zostać uwzględniony, są imiona i nazwiska zmarłych oraz daty ich życia. Dodatkowo na tablicach znajdą się krótkie informacje biograficzne. Wszystkie prace prowadzone są na cmentarzu komunalnym, znajdującym się pod zarządem Urzędu Miasta Wrocławia.

– Miasto nie uczestniczy bezpośrednio w pracach, ale wszędzie tam, gdzie możemy, staramy się wspierać działania IPN. Tak było dotychczas i tak będzie w przyszłości

– zadeklarował Bartłomiej Świerczewski, zastępca dyrektora Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju Miasta Wrocławia.

W wyniku przeprowadzonych ekshumacji część pól więziennych została zwolniona.

– Miejsce to nie będzie służyło dalszym pochówkom. Chcemy, aby stało się przestrzenią zadumy i refleksji, współgrającą z pozostałą częścią cmentarza. Całość koncepcji zostanie dopracowana w najbliższym czasie. Taką deklarację złożył prezydent Wrocławia

– dodał Bartłomiej Świerczewski.

W 2026 r. planowane są ekshumacje w dotąd nieobjętej pracami części pola 120 (tzw. ćwierćkole – obniżeniu po prawej stronie pomnika). Krzyże pokutne, które wcześniej znajdowały się w miejscach pochówków i stały się charakterystycznym elementem tego krajobrazu, zostaną wkomponowane w przestrzeń pomnika w formie lapidarium.

Dotychczasowe prace prowadzone przez IPN w tym zakresie pochłonęły około miliona złotych.