Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Zorganizowane przez Oddział IPN we Wrocławiu okolicznościowe spotkanie odbędzie się na Cmentarzu św. Rodziny przy ul. Smętnej na wrocławskim Sępolnie przy grobie płk. Ryszarda Małaszkiewicza (sektor 1, rząd 1, grób 11). Po odśpiewaniu hymnu państwowego przybliżone zostaną okoliczności spotkania i wydarzeń sprzed 81 lat, a także sylwetka płk Ryszarda Małaszkiewicza. Następnie, po wystąpieniach, odmówiona zostanie modlitwa za zmarłego oraz innych żołnierzy biorących udział w II wojnie światowej na różnych frontach. Na zakończenie na grobie zostaną złożone kwiaty i znicze. Posterunek honorowy przy grobie płk Małaszkiewicza wystawi Garnizon Wrocław.

Kim był płk Ryszard Małaszkiewicz?

Ryszard Małaszkiewicz to pułkownik Wojska Polskiego (awans o dwa stopnie w 2020 r.), uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Brał udział w Bitwie Warszawskiej oraz późniejszych walkach na Wileńszczyźnie. Po wojnie kontynuował karierę wojskową. Był absolwentem Wyższej Szkoły Wojennej i autorem nagrodzonego przez Ministerstwo Spraw Wojskowych regulaminu musztry saperów. We wrześniu 1939 r. w stopniu kapitana służył w Sztabie Naczelnego Dowódcy Saperów, gen. bryg. Mieczysława Dąbkowskiego. Po klęsce przedostał się do Francji, a następnie Wielkiej Brytanii. W 1942 r. przeszedł szkolenie spadochronowe, dołączając do tworzącej się Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego. W jej składzie wziął udział w operacji „Market Garden” na stanowisku szefa sztabu brygady. Po wojnie wrócił do kraju. Był represjonowany przez aparat bezpieczeństwa PRL. Odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych (dwukrotnie), Krzyżem Zasługi, Orderem Odrodzenia Polski Polonia Restituta.

Major Ryszard Małaszkiewicz uformowany był w patriotycznej rodzinie na Wileńszczyźnie. Był harcerzem i do dziś pozostaje dowodem na to, że jednym z największych sukcesów II Rzeczpospolitej – Polski międzywojennej – było wychowanie całego pokolenia Polaków, którzy nigdy nie zgodzili się na odebranie wolności i niepodległości, bo nosili je w sercach […]. Gdyby Polska była wolną i niepodległą, to tacy jak major Ryszard Małaszkiewicz, mieliby już po roku 1945 swoje pomniki, swoje tablice i byliby bohaterami narodowymi. Nie musieliby czekać do czasu, w którym to rodzina, wnukowie, kolejne pokolenia i Instytut Pamięci Narodowej przywracają pamięć o tym, któremu wdzięczni jesteśmy wolność i niepodległość. W Polsce komunistycznej major Małaszkiewicz był przecież represjonowany i więziony

– mówił 10 września 2024 roku na wrocławskim Rynku dr Karol Nawrocki, ówczesny prezes Instytutu Pamięci Narodowej, otwierając wystawę „Wierny Polsce. Major Ryszard Małaszkiewicz”, przygotowaną staraniem Oddziału IPN we Wrocławiu w 2024 roku (autorzy: dr Andrzej Olejniczak, Marcin Zugaj).

Co kryło się po kryptonimem Market Garden?

Dnia 10 września 1944 r. brytyjski feldmarszałek Bernard Law Montgomery – jeden z najsłynniejszych dowódców II wojny światowej, uzyskał zgodę na przeprowadzenie operacji o kryptonimie Market Garden. Zgodę tę wydał amerykański generał Dwight Eisenhower – Naczelny Dowódca Alianckich Ekspedycyjnych Sił Zbrojnych. Celem tej śmiałej i zakrojonej na szeroką skalę powietrznodesantowej operacji było ominięcie niemieckich umocnień zwanych „linią Zygfryda”, utorowanie wojskom alianckim drogi do Zagłębia Ruhry, a następnie zdobycie tego uprzemysłowionego centrum Niemiec. W efekcie miało to doprowadzić do zakończenia wojny w Europie w ciągu zaledwie kilku miesięcy.

Trzy i pół dywizji powietrznodesantowych miało zostać zrzuconych w okolice miast Grave, Nijmegen i Arnhem w Holandii, by następnie opanować mosty drogowe i kolejowe nad kilkoma kanałami i rzekami, m.in. Dolnym Renem. Dywizje te miały otworzyć długi na około 100 km korytarz. Natychmiast po opanowaniu odpowiedniego lotniska, drogą powietrzną, jako wzmocnienie, miała zostać przerzucona kolejna dywizja. To był plan znany jako operacja Market.

W ramach lądowej części tego planu, czyli operacji Garden, siły lądowe brytyjskiej armii, wspierane lotnictwem taktycznym, w ciągu zaledwie 48 godzin miały pokonać opanowany przez wojska powietrznodesantowe kilkudziesięciokilometrowy korytarz.  

Do wzięcia udziału w tej operacji zostały wyznaczone dwie amerykańskie dywizje powietrznodesantowe, a także jedna brytyjska wzmocniona polską 1. Samodzielną Brygadą Spadochronową dowodzoną przez gen. Stanisława Sosabowskiego. Przeciwnikiem aliantów w Holandii były niemieckie wojska, które po walkach w Normandii w spokojnej – jak się wówczas wydawało – Holandii dopiero odtwarzały swoją zdolność bojową. Niestety, między innymi śmiały plan opracowany z pogwałceniem zasad działania wojsk powietrznodesantowych, głód sukcesu, a także niedocenienie przeciwnika sprawiły, że operacja nie zakończyła się sukcesem.

Więcej o wystawie i obchodach w 2024 roku TUTAJ.

Ponadto polecamy:

• Dyskusja: Samodzielna Brygada spadochronowa w operacji Market Garden
• Komiks „Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1944. Zeszyt 6. Operacja „Market Garden” 1944 r.”
• Film animowany na podstawie komiksu „Operacja Market Garden” z serii „Wojenna odyseja Antka Srebrnego”
• Broszura: Generał brygady Stanisław Sosabowski (1892–1967)
• Obejrzyj: Gen. Stanisław Sosabowski. Spotkanie Klub im. Grota na Przystanku Historia IPN w Krakowie
• Daniel Koreś: „Sosab” – życie i służba niepokornego generała. Generał Stanisław Sosabowski (1892–1967)
• Piotr Chmielowiec: Korespondent wojenny u „Sosaba”
• Wystawa: Generał Stanisław Sosabowski