Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Na terenie obecnego zieleńca w rejonie 𝘂𝗹𝗶𝗰 𝗕𝗼𝗹𝗸𝗼𝘄𝘀𝗸𝗶𝗲𝗷 𝗶 𝗝𝗮𝘄𝗼𝗿𝘀𝗸𝗶𝗲𝗷 𝘄𝗲 𝗪𝗿𝗼𝗰ł𝗮𝘄𝗶𝘂 w czasie II wojny światowej znajdował się rzymskokatolicki kościół pw. św. Rocha, będący miejscem spotkań Polaków przebywających na terenie wojennego Wrocławia – polskich robotników przymusowych deportowanych do pracy na rzecz III Rzeszy.

W uroczystości udział wzięły osoby represjonowane przez III Rzeszę i członkowie Klubu Ludzi ze Znakiem „P”, radny Sejmiku Damian Mrozek, a także przedstawiciel Zarządu Zieleni Miejskiej. Zgromadzeni odmówili modlitwę pod przewodnictwem księdza dr. Adama Szpotańskiego z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN we Wrocławiu. Złożono też kwiaty, zapalono też znicze. O historii tego miejsce opowiedziała Kamilla Jasińska, Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN we Wrocławiu - pomysłodawczyni postawiania tablicy.

Przebywający w Breslau niemalże od początku II wojny światowej polscy robotnicy przymusowi, których w sumie było przynajmniej 50 tys., byli ofiarami wszystkich form stosowanego przez III Rzeszę werbunku do pracy przymusowej. Ich status regulowały akty normatywne dotyczące nadzoru i warunków życia Polaków w Niemczech, a tych było przynajmniej trzy miliony, z czego zdecydowaną większość stanowili robotnicy przymusowi i jeńcy wojenni.

Od września 1942 roku, na mocy kolejnych wprowadzonych przez władze Rzeszy Niemieckiej przepisów ograniczających możliwości praktykowania wiary, polskich robotników przymusowych obowiązywały bardzo surowe ograniczenia kultu religijnego. Od tego czasu msze święte były dla nich sprawowane tylko raz w miesiącu – w kościele św. Rocha w pierwszą niedzielę miesiąca przed południem – i obowiązywał na nich całkowity zakaz używania języka polskiego.

Kościół św. Rocha z całą pewnością był takim miejscem, bez którego życie Polaków w wojennym Wrocławiu wyglądałoby zupełnie inaczej, choć trzeba pamiętać, że nie wszyscy mogli do niego uczęszczać. Zdecydowanie łatwiej przychodziło to Polakom zatrudnionym w niewielkich (np. rodzinnych) zakładach pracy i mieszkającym w prywatnych kwaterach, niż robotnikom przymusowym osadzonym w obozach pracy przymusowej, których w wojennym Wrocławiu funkcjonowało kilkadziesiąt. 

Niestety, swojej wspierającej społecznej roli kościół św. Rocha nie mógł pełnić w najbardziej dramatycznym czasie, tj. w ostatnich miesiącach II wojny światowej. Dla polskich robotników przymusowych został zamknięty pod koniec 1944 roku lub na początku 1945 roku. Na otaczającym go terenie cmentarza św. Mikołaja zimą i wiosną 1945 roku chowano zmarłych w trakcie walk o Festung Breslau.

Po wojnie cmentarz, jak ponad 40 innych niemieckich nekropolii, został przeznaczony do likwidacji – nagrobki usunięto w 1961 roku, nie przeprowadzając ekshumacji. Kościół spłonął wiosną 1945 roku, a jego resztki rozebrano w pierwszych latach po wojnie. O dawnym przeznaczeniu tego terenu do tej pory przypominał jedynie oryginalny kształt parceli, a także układ drzew i lekkie wyniesienie terenu w tej części, gdzie zlokalizowany był kościół. 

Obecnie teren zieleńca w rejonie ulic Bolkowskiej i Jaworskiej pozostaje z dyspozycji 𝗭𝗮𝗿𝘇ą𝗱𝘂 𝗭𝗶𝗲𝗹𝗲𝗻𝗶 𝗠𝗶𝗲𝗷𝘀𝗸𝗶𝗲𝗷 𝘄𝗲 𝗪𝗿𝗼𝗰ł𝗮𝘄𝗶𝘂. Tablica informacyjna, która powstała staraniem Instytutu Pamięci Narodowej oraz Towarzystwa Miłośników Wrocławia, będzie stanowić część zagospodarowania przez Zarząd Zieleni Miejskiej terenu byłego cmentarza.