Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

W połowie stycznia 1945 roku, na skutek szybkiej ofensywy wojsk sowieckich, Heinrich Himmler wydał rozkaz ewakuacji obozów koncentracyjnych położonych w pobliżu linii frontu. Dotyczyło to m.in. piętnastu filii KL Gross-Rosen, w tym czterech wrocławskich: AL Breslau-Lissa (na terenie obecnego osiedla Leśnica przy ul. Trzmielowickiej), AL Breslau I i AL Breslau II (przy obecnej ul. Fabrycznej) oraz filii kobiecej FAL Breslau-Hundsfeld (na obecnym Psim Polu  przy ul. Bierutowskiej).

Z wojennego Wrocławia w kierunku obozu macierzystego jako pierwsi, bo już 23 stycznia 1945 roku, wyruszyli więźniowie AL Breslau-Lissa ulokowanej na terenie dzisiejszej Leśnicy, w pobliżu koszar wojskowych zajmowanych obecnie przez 10. Wrocławską Brygadę Łączności. W liczącej – według różnych szacunków – od 600 do 1000 osób kolumnie więźniów przeważającą grupę stanowili Polacy, ale byli wśród nich także m.in. Ukraińcy, Rosjanie, Jugosłowianie, Czesi i Francuzi. Trasa trzydniowego marszu wiodła przez tereny dzisiejszych powiatów: wrocławskiego (gmina Kąty Wrocławskie), średzkiego (gminy Miękinia i Kostomłoty) oraz świdnickiego (gmina Strzegom). Do przejścia było blisko 70 km. W okolicy obecnych Kątów Wrocławskich (wówczas Kanth) więźniowie leśnickiej filii spotkali się z kolumną ewakuacyjną największej filii KL Gross-Rosen: AL Fünfteichen. Marsz więźniów z ulokowanych w centrum miasta filii AL Breslau I oraz AL Breslau II trwał ponad tydzień, a rozpoczął się pomiędzy 24 a 26 stycznia. Najprawdopodobniej 24 stycznia ewakuowano kobiecą filię FAL Breslau-Hundsfeld. Trwające przynajmniej kilka dni marsze z uwagi na ich warunki i przebieg określa się mianem marszów śmierci.

W lutym 1945 roku z przepełnionego obozu macierzystego KL Gross-Rosen większość więźniów ewakuowano w głąb Rzeszy do innych obozów. Niestety, nie wszyscy doczekali wolności i zakończenia II wojny światowej. Według przybliżonych szacunków z ponad 77 tys. więźniów, którzy przebywali w Gross-Rosen w obozie macierzystym i wszystkich jego filiach na początku stycznia 1945 roku, ewakuację przeżyło zaledwie 44 tys. więźniów.

Dokładnie w 80. rocznicę rozpoczęcia ewakuacji wrocławskich filii Gross-Rosen, czyli w czwartek 23 stycznia 2025 roku o godz. 12.00, odbędzie się okolicznościowa uroczystość upamiętniająca to wydarzenie i jego ofiary. Zapraszamy na skwer przy ul. Trzmielowickiej 28 (Wrocław–Leśnica) przy siedzibie  10. Wrocławskiej Brygady Łączności. W październiku 2023 roku na skwerze tym stanął pomnik upamiętniający więźniów AL Breslau-Lissa oraz robotników przymusowych i jeńców wojennych pracujących przymusowo na terenie obecnego osiedla Leśnica podczas II wojny światowej. Uroczystość odbędzie się z udziałem wojskowej asysty honorowej. W programie m.in. okolicznościowe wystąpienia, wręczenie odznaczeń oraz złożenie kwiatów i zniczy przy pomniku. Mile widziane poczty sztandarowe instytucji i organizacji, m.in. szkół. 

Dwa dni wcześniej, we wtorek 21 stycznia 2025 roku o godz. 18.00, w mieszczącej się tuż przy wrocławskim Rynku kamieniczce Małgosia, która jest siedzibą Towarzystwa Miłośników Wrocławia, odbędzie się 17. prelekcja z cyklu Polacy w Breslau. O ewakuacyjnych marszach śmierci z wrocławskich filii KL Gross-Rosen opowie Kamilla Jasińska z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN we Wrocławiu. 

Zapraszamy do wzięcia udziału w obu wydarzeniach.