English versionW 2022 roku w ramach programu Ocalamy OBUWiM uhonorował Jego grób insygnium Ojczyzna Swemu Obrońcy. Warto wspomnieć, że rok wcześniej w podobny sposób uhonorowano ppłk. Waleriana Tewzadze, gruzińskiego obrońcę Warszawy, żołnierza Wojska Polskiego i Armii Krajowej, odznaczonego Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari. Walerian Tewzadze był dowódcą północnego odcinka obrony Warszawy we wrześniu 1939 r. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w Dzierżoniowie jako Walery Krzyżanowski, zachowując w tajemnicy informacje o swojej przeszłości. Dopiero w testamencie przyznał się do prawdziwego nazwiska.
Artemi Aroniszydze, ur. 20.10.1891 r. w Konczkati (zachodnia Gruzja) jako najstarszy syn Michała Aroniszydze oraz Niny Cytlidze. Był absolwentem szkoły oficerskiej w Tbilisi.Po zajęciu Gruzji przez bolszewików, przedostał się do Polski, gdzie wstąpił do Wojska Polskiego jako oficer kontraktowy. Służył w toruńskim 63. Pułku Piechoty. W 1934 roku został awansowany do stopnia majora. W sierpniu 1939 roku Artemi Aroniszydze stanął na czele 2. batalionu 41. Suwalskiego Pułku Piechoty. Dowodząc tą jednostką wziął udział we wrześniowych walkach o Warszawę na odcinku dzielnicy Ochota. Znajdujący się obecnie przy ulicy Grójeckiej pomnik upamiętniający obronę stolicy przez Niemcami w 1939 roku, stoi dokładnie w miejscu, w którym znajdowała się pozycja obronna batalionu majora Aroniszydze. Za męstwo okazane w walkach major został odznaczony przez Dowódcę Armii „Warszawa” generała Rómmla Orderem Virtuti Militari V klasy. Po kapitulacji stolicy, dostał się do niemieckiej niewoli, z której jako Gruzin został zwolniony w 1942 roku. Potajemnie powrócił do Warszawy i pod fałszywym nazwiskiem Jana Pileckiego kontynuował walkę z Niemcami
w szeregach Armii Krajowej.
Pod koniec wojny został komendantem Inspektoratu AK Piotrków Trybunalski. W marcu 1945 roku został aresztowany przez NKWD i rozpoznany. Po brutalnym śledztwie Sowieci przekazali go łódzkiemu Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, gdzie kontynuowano dochodzenie przeciwko niemu. Od realnej groźby kary śmierci uchroniła go ogłoszona w lipcu 1945 roku amnestia. Na jej podstawie Artemi Aroniszydze został zwolniony z więzienia. Udał się na Dolny Śląsk i zamieszkał we Wrocławiu. Zmarł w wyniku długiej i ciężkiej choroby oraz podupadłemu w więzieniu zdrowiu 22 kwietnia 1950 roku. Został pochowany na Cmentarzu Grabiszyńskim.
Biogram opracowany na podstawie dokumentacji archiwalnej Wojskowego Biura Historycznego oraz książki David Kolbaia, „Pod skrzydłami Rzeczypospolitej. Emigracja gruzińska w Polsce 1921-1939”, wyd. IPN, Warszawa 2019.
Wojciech Trębacz