Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Na kilkudziesięciu dolnośląskich nekropoliach uhonorowaliśmy już ponad sto grobów insygnium Ojczyzna Swemu Obrońcy. W wielu wypadkach zapobiegamy fizycznej likwidacji mogił ludzi zasłużonych i ważnych dla naszej wspólnej historii. Podobnie było w tym przypadku. 27 listopada 2023  roku na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu uhonorowany został grób płk. dypl. Jana Maksymiliana Sokołowskiego oraz Pauliny Sokołowskiej więzionej w niemieckich obozach koncentracyjnych: Auschwitz, Ravensbrück, Buchenwald.

Skrócony biogram: (szczegóły biogram przygotowany przez Przemysława Mandelę z Oddziałowego Biura​ Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu do pobrania poniżej) płk dypl. Jan Maksymilian Sokołowski to żołnierz I Brygady Legionów Polskich, weteran wojny polsko-bolszewickiej, komendant ZWZ AK we Lwowie i Kawaler Orderu Virtuti Militari. Ponadto był współpracownikiem Solidarności Walczącej.

Jego zaniedbany grób, przypadkowo odnalazł Damian Mrozek, radny sejmiku dolnośląskiego. W konsekwencji wspólne działania z IPN doprowadziły do odnowienia mogiły i oddania bohaterowi honorów. W dzisiejszej uroczystości udział wzięli: m.in. wicewojewoda dolnośląski Jarosław Kresa podkreślając wagę projektu OCALAMY dla naszej wspólnej tożsamości i pamięci, dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego Oddziału IPN, Wojciech Trębacz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu, mundurowi, poczty sztandarowe oraz przedstawiciele środowisk patriotycznych – w tym Solidarności Walczącej.

- Swoją ostatnią walką toczył w czasach komunizmu, angażując się w działalność Solidarności Walczącej. Był niezwykle cennym współpracownikiem, ponieważ miał wielkie doświadczenie konspiracyjne z czasów II wojny światowej. Wiedział, jak ukrywać się przed wrogiem. Tacy ludzie przenosili to doświadczenie z jednego pokolenia na drugie, pełniąc rolę pomostów. Cieszę się, że poprzez ten unikalny projekt Ocalamy, który funkcjonuje od 5 lat, możemy przypomnieć, przywrócić do pamięci takich bohaterów – mówił dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego oddziału IPN.

Po złożeniu kwiatów i zapaleniu zniczy przeniesiono się na kwatery pomordowanych przez komunistycznych zbrodniarzy, gdzie wrzucano do dołów ciała rozstrzelanych w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej. 27 listopada 1948 roku doszło do rozstrzelania ppł. Ludwika Marszałka ps. „Zbroja” (grób symboliczny) oraz trzech żołnierzy WiN – Stanisława Dydo, Jana Klamuta i Władysława Ciska. Dziś w rocznicę tych wydarzeń oddano hołd bohaterom, zapalając na ich grobach znicze oraz składając wiązanki kwiatów. Warto dodać, że od trzech lat ppł. Ludwik Marszałek ps. „Zbroja” jest patronem 16. Dolnośląskiej Brygady Obrony Terytorialnej.