Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Na uroczystość zapraszają: dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder oraz burmistrz Kamiennej Góry Janusz Chodasewicz. W wydarzeniu weźmie udział Wojskowa Asysta Honorowa. W programie przewidziano m.in. złożenie kwiatów i zapalenie zniczy. Uroczystość będzie wyrazem pamięci i szacunku dla Jana Lisa oraz jego służby na rzecz wolnej i niepodległej Polski.

Jan Lis, syn Jakuba i Wiktorii, urodził się 14 lipca 1896 roku w Horst w Westfalii. Szkołę podstawową ukończył w miejscowości Psary, w powiecie wrzesińskim, po tym, jak rodzice zdecydowali się na powrót do rodzinnych stron. W marcu 1916 roku został powołany do armii niemieckiej i po trzymiesięcznym szkoleniu wojskowym wysłany na front zachodni. W latach 1917–1918 jednostka, w której służył Jan Lis, była kierowana do walki na froncie włoskim oraz rumuńskim. W listopadzie 1918 roku, po zakończeniu wojny, szczęśliwie powrócił do domu. 10 stycznia 1919 roku ochotniczo wstąpił do 1. Pułku Ułanów Wielkopolskich (późniejszego 15. Pułku Ułanów Poznańskich), biorąc udział w walkach m.in. o Szubin podczas Powstania Wielkopolskiego.

Od lipca 1919 roku walczył wraz z jednostką na froncie wojny polsko-bolszewickiej, biorąc udział w starciach pod Bobrujskiem, nad Berezyną i w okolicach Mińska. Następnie uczestniczył w bitwach warszawskiej i niemeńskiej jesienią 1920 roku. Za bohaterstwo okazane podczas walk starszy ułan Jan Lis został wraz z 60 żołnierzami pułku osobiście odznaczony przez Marszałka Piłsudskiego Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Oprócz tego uhonorowano go również czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

W maju 1921 roku Jan Lis jako ochotnik wziął jeszcze udział w bojach toczonych w ramach III Powstania Śląskiego, służąc w I szwadronie jazdy Grupy Północ. Został ranny podczas walk pod Olesnem.

W sierpniu 1921 roku, w stopniu plutonowego, został zwolniony z wojska do rezerwy. Za udział w III Powstaniu Śląskim Jan Lis został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy.

Po wojnie podjął pracę w kopalni „Reden” w Dąbrowie Górniczej, gdzie przebywał do 1923 roku. Po krótkim pobycie we Francji i próbie podjęcia tam pracy jako górnik Jan Lis powrócił do kraju i w styczniu 1925 roku ochotniczo wstąpił w szeregi Korpusu Ochrony Pogranicza. W stopniu chorążego KOP służył m.in. w batalionach Kleck, Snów, Dawidgródek i Orany. Do wybuchu wojny w 1939 roku został odznaczony m.in. Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę.

We wrześniu 1939 roku służył jako szef kompanii i podoficer broni w batalionie KOP „Orany”. 17 września 1939 roku, po wkroczeniu do Polski Armii Czerwonej, jednostka, w której służył Jan Lis, stoczyła kilka potyczek z oddziałami sowieckimi, zanim ostatecznie 23 września 1939 roku przekroczyła granicę litewską i została internowana. Po zajęciu Litwy przez Sowietów Jan Lis został skierowany do obozu przejściowego w Juchnowie, a w lipcu 1940 roku do obozu w Kozielsku. W czerwcu 1941 roku przeniesiono go do gułagu mieszczącego się na Półwyspie Kolskim, gdzie w skrajnie trudnych warunkach polarnych pracował przy budowie infrastruktury wojskowej oraz dróg. Po amnestii dla obywateli polskich w ZSRR w sierpniu 1941 roku Jan Lis trafił do Tatiszczewa, gdzie formowana była 5. Dywizja Piechoty Armii Polskiej w ZSRR. Po ewakuacji Armii Polskiej gen. Andersa na Bliski Wschód służył w oddziałach zabezpieczenia pól naftowych w Iraku, a po przekształceniu Armii w II Korpus Polski kontynuował służbę w 5. Kresowej Dywizji Piechoty. W jej szeregach wziął udział w bitwie pod Monte Cassino, gdzie 18 maja 1944 roku, podczas ataku na wzgórze San Angelo, został poważnie ranny. Po wyzdrowieniu nie powrócił już na pierwszą linię, pozostając w odwodzie Korpusu w charakterze oficera broni.

Za walki na froncie włoskim Jan Lis został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari IV klasy, Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Monte Cassino oraz brytyjskimi Medalem za Wojnę 1939–1945 i Gwiazdą Italii.

Po zakończeniu wojny przebywał w Anglii, skąd w listopadzie 1947 roku powrócił do Polski. Swoje życie związał z ziemią kamiennogórską, na której zmarł 23 maja 1967 roku i w której spoczął.

Opracowanie biogramu: Przemysław Mandela