Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Inauguracyjnemu spotkaniu towarzyszyła projekcja filmu „Czarnobyl. Polska perspektywa”, opowiadającego o katastrofie z 26 kwietnia 1986 r. nie tylko przez pryzmat wydarzeń w Związku Sowieckim, ale przede wszystkim jej konsekwencji dla Polski i Polaków.

Dzisiejsza projekcja była jednak dopiero początkiem.

W roku szkolnym 2026/2027 chcemy wspólnie z uczniami spojrzeć na historię najnowszą Rzeczypospolitej z wielu różnych perspektyw. Nie będziemy ograniczać się do tradycyjnej formy wykładu. Historię będziemy łączyć z praktycznym działaniem, wykorzystywaniem narzędzi cyfrowych i samodzielną pracą młodzieży.

Uczniowie będą m.in. tworzyć krótkie filmy i etiudy związane z tematami podejmowanymi podczas warsztatów. Wykorzystamy również technologię VR, aby dzięki obrazom sferycznym i przygotowanym aplikacjom móc odbywać wirtualne spacery po miejscach związanych z historią i – przynajmniej w pewnym stopniu – wejść w przestrzeń, w której rozgrywały się wydarzenia z przeszłości.

Czarnobyl i jego polska perspektywa to pierwszy z bloków tematycznych przygotowanych na obecny rok szkolny.

Film stanowił wprowadzenie merytoryczne, ale jednocześnie zaproszenie uczniów do samodzielnego poszukiwania historii we własnym otoczeniu.

Katastrofa w Czarnobylu wydarzyła się czterdzieści lat temu. Dla dzisiejszych ósmoklasistów jest już historią. Dla ich dziadków – często osobistym wspomnieniem.

Dlatego chętni uczniowie, pod opieką swoich nauczycieli, będą mogli przygotować filmowe reportaże i rozmowy z osobami pamiętającymi ostatnie dni kwietnia i początek maja 1986 roku. Mogą zapytać swoich dziadków, krewnych czy sąsiadów, kiedy dowiedzieli się o katastrofie, co wówczas mówiono, co pamiętają z akcji podawania płynu Lugola, jakie były ich obawy i jak po latach oceniają tamte wydarzenia.

Relację można także spisać.

Przygotowane materiały będzie można przekazać do Instytutu Pamięci Narodowej jako efekt pracy młodego historyka – badacza dziejów swojej rodziny i najbliższej społeczności.

Bo historia to nie tylko wydarzenia zapisane w podręcznikach. To również pamięć ludzi, którzy byli ich świadkami. Jeżeli nie zapiszemy jej i nie nagramy dzisiaj, część tej historii może bezpowrotnie zniknąć.

Właśnie w taki sposób chcemy pracować w Przystanku Historia w Świdnicy w roku szkolnym 2026/2027 – łączyć pokolenia, źródła historyczne, nowe technologie i samodzielne odkrywanie przeszłości przez młodzież.

Gościem inauguracji był również Tadeusz Grabowski, prezes Świdnickiego Stowarzyszenia Patriotycznego, uhonorowany podczas Dolnośląskiego Kongresu Pamięci Narodowej Nagrodą Honorową IPN „Świadek Historii”. W oficjalnym biogramie laureata IPN podkreślono jego wieloletnią działalność na rzecz upamiętniania historii i tradycji walk o wolność, opiekę nad środowiskami kombatanckimi, organizowanie uroczystości patriotycznych oraz szczególne wsparcie dla działalności Przystanku Historia IPN w Świdnicy.

Spotkanie z młodzieżą było okazją, aby pokazać również inną stronę jego biografii. Tadeusz Grabowski opowiedział uczniom o własnych doświadczeniach związanych z działalnością opozycyjną w okresie PRL – o zaangażowaniu w środowisko Studenckiego Komitetu Solidarności, działalności kolportażowej, późniejszych kontaktach z podziemiem „Solidarności” i „Solidarności Walczącej”, a także o inwigilacji prowadzonej wobec niego przez aparat bezpieczeństwa PRL.

Dokumentacja IPN potwierdza jego związki ze środowiskiem wrocławskiego SKS, udział w kolportażu niezależnych wydawnictw, zatrzymanie w 1979 r. oraz prowadzone wobec niego działania operacyjne przez struktury MO i SB.

Dziś Tadeusz Grabowski od lat angażuje się w zachowanie pamięci historycznej w Świdnicy, a jego wsparcie miało istotne znaczenie także dla powstania i działalności świdnickiego Przystanku Historia. Chcemy, aby uczestnicząca w naszych zajęciach młodzież poznawała takich ludzi – Świdniczan, którzy nie tylko opowiadają o historii miasta, ale sami są częścią jego najnowszej historii.

To właśnie najlepiej oddaje hasło zakończonego przed kilkoma dniami Dolnośląskiego Kongresu Pamięci Narodowej: „Historia mówi przez pokolenia”. W Przystanku Historia chcemy, aby spotkanie młodych ludzi ze świadkami wydarzeń, ich doświadczeniem i pamięcią było jednym ze sposobów przekazywania historii kolejnemu pokoleniu.