Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

Pan podpułkownik to postać niezwykła i fascynująca a przy tym całkowicie zapomniana. To bohater walk legionowych pierwszej wojny światowej, obrońca Polski w 1920 i 1939 roku, uczestnik bitew pod Tobrukiem i Monte Cassino w toku Kampanii Afrykańskiej i Włoskiej, najpierw w brygadzie, a później Dywizji Strzelców Karpackich. Po wojnie osiadł w Wałbrzychu, gdzie podjął pracę jako nauczyciel w Szkole Towarzystwa Przyjaciół Dzieci.

Zmarł w 1959 roku, nie doświadczywszy należnych mu honorów za swój niebagatelny wkład w walce o wolną i niepodległą Polskę. Dziś możemy to zmienić. Możemy wspólnie uczcić Pamięć człowieka, którego życiorys i miejsce spoczynku łączy Wałbrzych z historiami najważniejszych wydarzeń w polskiej historii XX wieku.

Pan ppłk. Stanisław Domiczek to drugi obok ppłk. Józefa Sokola pochowanego w Nowej Rudzie, najwyższy stopniem oficer Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, spoczywający na dolnośląskiej ziemi.

Stanisław Domiczek, ur. 12 marca 1897 r. w Gródku Jagiellońskim k. Lwowa.

W 1914 roku zdał maturę w lwowskim gimnazjum. W czerwcu następnego roku ochotniczo zgłosił się do Legionów Polskich, służył w 6. Pułku Piechoty. Został z niego przeniesiony do w 1916 roku do 1. Pułku Artylerii Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym oraz rozwiązaniu tzw. Polskiego Korpusu Posiłkowego, operującego przy Państwach Centralnych, został przymusowo wcielony do austriackiego 41. Pułku Piechoty, w którym spędził resztę wojny. W grudniu 1918 roku ochotniczo zgłosił się do Wojska Polskiego. Ze względu na swoje legionowe doświadczenie otrzymał przydział do artylerii, konkretnie 4. Pułku Artylerii, z którym od grudnia 1918 roku przebywał na froncie wojny polsko-ukraińskiej oraz polsko-bolszewickiej. Szybko awansował, osiągając stopień podporucznika. Brał udział głównie w walkach pod Lwowem oraz Małopolsce Wschodniej. Po zakończeniu wojny pozostał w Wojsku Polskim. Otrzymał przydział do 6. Pułku Artylerii Ciężkiej, w której objął dowództwo jednej z baterii. W strukturach tej jednostki szybko dał poznać się jako sumienny specjalista wysokiej klasy. W jednej z opinii, znajdującej się w jego aktach znajduje się następujący zapis zastępcy dowódcy Pułku, podpułkownika Witolda Sztarka –

                Znajomość regulaminów fachowych i umiejętność ich zastosowania – wybitne.

                Wybitny dowódca dywizjonu i kierownik strzelań.

                Pod względem taktycznym – wybitny.

                Ogólnie: oficer wybitny.

Przed wybuchem drugiej wojny światowej w 1939 roku, Stanisław Domiczek zdążył dosłużyć się stopnia majora. Ukończył Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu, a w swoim 6. Pułku Artylerii Ciężkiej objął najpierw funkcję kwatermistrza, a następnie drugiego zastępcy dowódcy pułku. Na tym stanowisku przeszedł szlak bojowy jednostki we wrześniu 1939 roku, bijąc się na znanych sobie obszarach Małopolski Wschodniej oraz okolicach Lwowa. Po kapitulacji miasta uniknął sowieckiej niewoli, która w przypadku wielu jego kolegów oficerów z pułku, skończyła się tragicznie w Katyniu i innych miejscach kaźni polskich oficerów. Przez wiele tygodni ukrywał się, aż w grudniu 1939 roku przekroczył granicę węgierską, gdzie został internowany. W wyniku zbiegu najróżniejszych okoliczności nie udało mu się przedostać do Francji. Zamiast tego, został wysłany na Bliski Wschód, do Syrii, gdzie od początku kwietnia 1940 roku formowana była Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich. W jej szeregi wstąpił już po jej przejściu pod dowództwo brytyjskie. W grudniu 1940 roku wraz z rozszerzeniem dotychczasowego dywizjonu artylerii brygady w pułk, otrzymał stanowisko zastępcy dowódcy Karpackiego Pułku Artylerii ppłk. Stanisława Gliwicza. Na tym stanowisku przeszedł cały szlak kampanii afrykańskiej Strzelców Karpackich. Nie wyłączając oblężenia Tobruku, czy następujących po nim działań pościgowych – pod El Gazala, Bardiją czy na obszarze Pustyni Zachodniej.

Po rozbudowie Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Dywizję, już w ramach 2 Korpusu Polskiego generała Władysława Andersa, Stanisław Domiczek został awansowany do stopnia podpułkownika i objął dowodzenie 1. Karpackim Pułkiem Artylerii Lekkiej. Na jego czele brał udział w kampanii włoskiej II. Korpusu Polskiego.

Po zakończeniu działań wojennych w 1947 roku powrócił do kraju. Nie mogąc osiąść w rodzinnych stronach, wybrał Ziemie Zachodnie, konkretnie zaś Wałbrzych, gdzie zamieszkał wraz z matką i siostrą. Pracował m.in. jako nauczyciel w Szkole Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Zmarł 9 marca 1959 roku.

Zdjęcia ze zbiorów pana Maciej Lisickiego. Autor tekstu: Przemysław Mandela