Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

Przybyłych gości powitała dyrekcja Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi. Spotkanie otworzył dyrektor Oddziału – ppłk rez. Karol Piskorski. W dyskusji udział wzięli: dr Sebastian Pilarski, dyrektor Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie; dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor IPN Oddział we Wrocławiu; oraz Roman Kowalczyk – redaktor publikacji. Moderatorką spotkania była dr Ewelina Ślązak z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Łodzi. W dniach 17–19 lutego 2026 r. w Przystanku Historia prezentowany będzie fragment wystawy przygotowanej przez Wojciecha Hempla z okazji 25. rocznicy strajków łódzkich studentów i rejestracji NSZ.

Niezależne Zrzeszenie Studentów miało być swego rodzaju studencką „Solidarnością”, więc władze PRL długo odmawiały jego oficjalnego uznania. Starania o to trwały prawie pięć miesięcy.

22 września 1980 r. Ogólnopolski Komitet Założycielski złożył w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek o rejestrację NZS. Wcześniej, na spotkaniu 18-19 września 1980 r. na Politechnice Warszawskiej, ukonstytuował się Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich. Zdecydował on o powstaniu jednej organizacji środowiskowej pod nazwą Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS).

Powołano do życia Ogólnopolski Komitet Założycielski (OKZ), który miał m.in. zająć się rejestracją zrzeszenia. OKZ tworzyli: Mirosław Augustyn, Piotr Bikont, Wojciech Bogaczyk, Stefan Cieśla, Jacek Czaputowicz, Teodor Klincewicz, Barbara Kozłowska, Maciej Kuroń, Krzysztof Osiński, Leszek Przysiężny, Marek Sadowski.

13 listopada Sąd Wojewódzki w Warszawie odrzucił wniosek o rejestrację NZS. Decyzję uzasadnił tym, że organem odpowiednim w tej sprawie jest Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. W efekcie zaczęły się strajki studenckie, głównie – choć nie tylko – w Łodzi. Protestujący żądali rejestracji NZS-u, a także m.in. uwolnienia więźniów politycznych, ukarania winnych Grudnia 70 i ograniczenia cenzury. 

23 stycznia 1981 r. Ogólnopolski Komitet Założycielski ogłosił w całym kraju solidarnościową akcję protestacyjną. Powołał również Międzyuczelnianą Komisję Porozumiewawczą. W protestach w całej Polsce uczestniczyło ponad 30 tys. studentów. Władze zdecydowały się na negocjacje i ostatecznie ustąpiły. 17 lutego 1981 w późnych godzinach wieczornych szef resortu nauki, prof. Janusz Górski zarejestrował Niezależne Zrzeszenie Studentów. Dzień późnej podpisał porozumienie ze studentami.

Między uczelnią a opozycją. Niezależne Zrzeszenie Studentów w latach osiemdziesiątych [DEBATA]