English version
Impulsem do organizacji panelu było uroczyste odsłonięcie 6 czerwca 2025 r. pomnika z tablicą informacyjno-memoratywną na terenie byłego Frauenarbeitslager Langenbielau II, dokonane przez władze miasta Bielawy oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Pomnik poświęcony jest więźniarkom obozów koncentracyjnych, które były osadzone i przymusowo pracowały w Bielawie. Jego powstanie stanowi istotny krok w procesie przywracania pamięci o ofiarach nazistowskiego systemu terroru.
Podczas dyskusji wielokrotnie podkreślano, że historia tzw. dolnośląskiego trójkąta przemysłowego pozostaje tematem otwartym i niejednoznacznym. Nowo odkrywane dokumenty w archiwach krajowych i zagranicznych stawiają przed badaczami kolejne pytania, skłaniając do weryfikacji dotychczasowych ustaleń dotyczących skali produkcji zbrojeniowej, relokacji zakładów przemysłowych oraz funkcjonowania systemu pracy przymusowej w Bielawie, Pieszycach i Dzierżoniowie. Dyskusja ukazała region jako ważny element zaplecza przemysłowego III Rzeszy, opartego w dużej mierze na wyzysku więźniów i robotników przymusowych.
W panelu udział wzięło sześcioro prelegentów reprezentujących Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, Uniwersytet Wrocławski oraz Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. W imieniu IPN wystąpili dr Kamil Frąckiewicz, który omówił problem odpowiedzialności za zbrodnie popełnione w podobozach KL Gross-Rosen w Bielawie, Dzierżoniowie i Pieszycach, oraz Jacek Cielecki, prezentując zagadnienie relokacji zakładów zbrojeniowych z głębi III Rzeszy do Bielawy, na przykładzie filii Fried. Krupp AG oraz zakładów Junkersa.
Uniwersytet Wrocławski reprezentował prof. UWr dr hab. Tomasz Przerwa, przybliżając proces wojennej industrializacji powiatu dzierżoniowskiego w ramach tzw. Industrie-Dreieck. Z ramienia Muzeum KL Gross-Rosen głos zabrali dr hab. Dorota Sula, omawiająca przejście od obozów pracy przymusowej Organizacji Schmelt do filii KL Gross-Rosen na terenie powiatu dzierżoniowskiego, oraz Dominik Alberski, który przedstawił historię podobozu Nimptsch w relacjach byłych więźniów. W panelu uczestniczyła również niezależna historyczka dr Anna Grużlewska, poświęcając swoje wystąpienie działalności Komitetu Żydowskiego w Dzierżoniowie po zakończeniu II wojny światowej.
Spotkanie stało się ważną przestrzenią do pogłębionej refleksji, wymiany wiedzy oraz konfrontacji różnych perspektyw badawczych. Panel unaocznił, jak istotne jest dalsze badanie lokalnej historii oraz upowszechnianie wiedzy o losach ofiar pracy przymusowej i funkcjonowaniu przemysłu zbrojeniowego na Dolnym Śląsku.
Organizatorami wydarzenia byli: Bielawa Miasto oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu.