English version
Profesor Rudolf Weigl (1883–1957) był gigantem nauki, a jego życie pokazuje, jak okrutna potrafi być historia. Aż 70 razy nominowany do Nagrody Nobla, nigdy jej jednak nie otrzymał. Najpierw odmówił podpisania Reichslisty, deklarując, że jest Polakiem, a później niektórzy Polacy oskarżali go o kolaborację z Niemcami. Tymczasem Weigl pozostał wierny swojemu wyborowi, choć w jego żyłach nie płynęła ani kropla polskiej krwi.
Choć nigdy nie mieszkał we Wrocławiu, to właśnie w stolicy Dolnego Śląska, 20 lat temu, stanął jego pierwszy w Polsce pomnik. Upamiętnili go wrocławscy “weiglowcy” – ludzie, którym uratował życie, zatrudniając ich w czasie II wojny światowej w swoim Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami we Lwowie.
Podczas wojny zarówno Niemcy, jak i Sowieci uznawali Weigla za bezcennego. Produkował szczepionkę na tyfus, a jednocześnie mógł zatrudniać profesorów, studentów i osoby zagrożone przymusową pracą w Rzeszy – w tym także żydowskich naukowców, żołnierzy Armii Krajowej i działaczy podziemia. Wszyscy oni pracowali przy produkcji szczepionki, karmiąc wszy i wykonując inne niezbędne czynności – dzięki temu uniknęli wywozu na przymusowe roboty.
Po wojnie wielu “weiglowców” znalazło schronienie we Wrocławiu i przez lata zabiegało o upamiętnienie swojego profesora. Najpierw, w 1996 roku, ul. Czerska została przemianowana na ul. Rudolfa Weigla, a w 2005 roku, przed Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN, stanął jego pomnik.
W tym roku, 8 grudnia 2025, obchodzono 20. rocznicę odsłonięcia pomnika. Spotkanie zorganizowane przez IITD PAN we współpracy z Oddziałem IPN we Wrocławiu oraz Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich rozpoczęło się od złożenia kwiatów i minuty ciszy. Następnie uczestnicy przeszli do Auli im. prof. Stefana Ślopka na jubileuszową konferencję popularnonaukową, podczas której wspominano profesora Weigla i jego współpracowników.
Dyrektorzy obu instytucji – prof. Andrzej Gamian (IITD PAN) oraz dr hab. Kamil Dworaczek (IPN) – podkreślili znaczenie odkryć Weigla oraz fakt, że jego postać łączy dziedziny nauki i historię, pokazując, jak współpraca immunologów i historyków może pogłębić wiedzę o dokonaniach wybitnych uczonych.
W programie znalazł się m.in. film IPNtv z cyklu Giganci Nauki, prezentacje dr hab. Bogumiły Szponar i Kamilli Jasińskiej oraz wspomnienia osób, które współpracowały z “weiglowcami”, takich jak prof. Stanisław Ułaszewski, dr hab. Gabriela Bugla-Płoskońska czy Mariusz Urbanek, autor popularnej książki „Profesor Weigl i karmiciele wszy”. Rudolf Weigl pozostaje symbolem odwagi, naukowego geniuszu i człowieczeństwa – człowiekiem, którego wybór, by być Polakiem, uratował życie wielu ludziom i na zawsze wpisał jego nazwisko w historię medycyny i Polski.
