Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Dwudniowe obchody odbędą się 17 i 18 października i wezmą w nich udział świadkowie historii oraz eksperci. W piątek, 17 października w godz. 15.00–18.30 w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich odbędą się panele dyskusyjne poświęcone historii Ruchu „Wolność i Pokój”, natomiast w sobotę 18 października w godz. 11.00–17.00 w programie znalazły się debaty o non-violence, ekologii i wolności.

Ruch „Wolność i Pokój” (Ruch „WiP”) był jednym z najważniejszych nurtów opozycji antykomunistycznej w Polsce w drugiej połowie lat 80. XX wieku. Jego działalność skupiała się na obronie praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a zwłaszcza na walce o prawo do odmowy służby wojskowej i przysięgi wojskowej na wierność socjalistycznemu ustrojowi w sojuszu z Armią Sowiecką oraz na prawie do wojskowej służby zastępczej. Ruch „Wolność i Pokój” stosował szerokie spektrum metod protestu non-violence, począwszy od głodówek i sittingów, po demonstracje i marsze ekologiczne. Był również pierwszą organizacją w PRL walczącą czynnie o ochronę środowiska. Po katastrofie czarnobylskiej, do której doszło wiosną 1986 roku, organizował pierwsze w Europie Środkowej protesty. 

Ruch „Wolność i Pokój” został założony w 1985 roku przez ludzi młodych, wywodzących się z różnorodnych środowisk opozycyjnych, a zwłaszcza ze Studenckiego Komitetu Solidarności (SKS) oraz z Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS). Założyciele i działacze Ruchu „WiP” pochodzili mi.n. z Wrocławia, Krakowa, Szczecina, Trójmiasta i Warszawy.

Zręby ideowe i początek działalności wyznaczyły trzy ważne wydarzenia. Pierwszym była głodówka w Podkowie Leśnej, którą w dniach od 18 do 24 marca 1985 roku podjęto w obronie Marka Adamkiewicza, skazanego na dwa i pół roku bezwzględnego więzienia za odmowę złożenia przysięgi wojskowej. Miesiąc później, tj. 14 kwietnia 1985 roku, w Krakowie ogłoszono Deklarację Ruchu „Wolność i Pokój”. Zwieńczeniem procesu założycielskiego stała się deklaracja ideowa Ruchu „Wolność i Pokój” przyjęta uroczyście w Machowej, z okazji obchodów rocznicy śmierci Ottona Schimka.

Od samego początku charakter działalności Ruchu „Wolność i Pokój” określał pluralizm światopoglądów jego założycieli. Ruch działał jawnie, bez formalnych struktur, dzięki oddolnej aktywności społecznej i zaangażowaniu jego młodych uczestników. Współpracował z innymi organizacjami opozycyjnymi, m.in. ze strukturami podziemnymi NSZZ „Solidarność” i Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS), Pomarańczową Alternatywą, Solidarnością Polsko-Czechosłowacką.

We Wrocławiu i na Dolnym Śląsku Ruch „WiP” przeprowadził wiele znaczących akcji, jak np. protesty odnoszące się do katastrofy czarnobylskiej (1986–1989), protest głodowy w sprawie uwolnienia więźniów politycznych (1988), publiczne spalenie książeczek wojskowych (1988), protesty przeciwko działalności Huty Siechnice (1986–1988) oraz Marsz Wielkanocny (1989 i 1990).

Uczestnikami Ruchu „Wolność i Pokój” we Wrocławiu byli m.in. Krzysztof Albin, Krystyna Budrewicz, Leszek Budrewicz, Hanna Borguńska, Urszula Bugajewska, Przemysław Charusta, Zuzanna Dąbrowska-Denisiuk, Dominik Dobrowolski, Grzegorz Francuz, Maciej Furmanek, Anna Gawlik, Radosław Gawlik, Wacław Giermek, Piotr Golema, Erazm Humienny, Maciej Huzarewicz, Przemysław Jaworski, Ewa Kapała, Anna Koczut, Przemysław Kopeć, Małgorzata (Krukowska) Albrecht, Marek Krukowski, Jacek Kielar, Roman Kucharski, Anna Kulczycka-Charusta, Grzegorz Majewski, Aneta Mielcarska-Cisło, Wiesław Mielcarski, Grzegorz Mielczarek, Andrzej Nowak, Zofia (Olszewska) Nowicka, Artur Olszewski, Krystyna Osińska-Francuz, Robert Prus, Dorota Przerwa, Paweł Raczyński, Agata Saraczyńska, Krzysztof Smolnicki, Krystyna (Stembalska) Stasiewicz, Bożena (Grubiak) Szaynok, Jolanta Wacko, Tomasz Wacko, Monika Żmudzińska-Hann, Paweł Zwatrzko, Jerzy Żurko oraz Magda Żurko.

Działalność Ruchu „Wolność i Pokój” zakończyła się na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Ostatnim przejawem jego aktywności we Wrocławiu był udział w wyborach samorządowych 1990 roku jako Zielona Lista „Wolność i Pokój”.

W 2011 roku powstała Fundacja Wolność i Pokój. Jej misja i cele statutowe nawiązują do systemu wartości i spuścizny Ruchu „Wolność i Pokój”, reinterpretując jego Deklarację Ideową w kontekście współczesnych wyzwań. Fundacja zajmuje się również zabezpieczaniem i propagowaniem dziedzictwa historycznego i kulturowego Ruchu „Wolność i Pokój”.