Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W programie znalazło się widowisko, projekcja filmu, prelekcja i spacer – wszystko poświęcone losowi mieszkańców stolicy i ich pobytowi w wojennym Wrocławiu. Wydarzenie zostało objęte patronatem honorowym Prezydenta RP Karola Nawrockiego. Kulminacją trwających od 28 września Wrocławskich Dni Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy była uroczystość, która odbyła się przy pomniku na Rakowcu, na skwerze u zbiegu ulic Rakowieckiej i Na Niskich Łąkach.

Do uczestnictwa zaproszono m.in. organizacje kombatanckie, na czele z kpt. Stanisławem Wołczaskim ps. „Kazimierz” – uczestnikiem powstania warszawskiego, członkiem i honorowym prezesem okręgu dolnośląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Nie zabrakło również przedstawicieli organizacji zrzeszających byłych polskich robotników przymusowych: Klubu Ludzi ze Znakiem „P”, działającego w ramach Towarzystwa Miłośników Wrocławia, oraz Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę, na czele z prezes Leokadią Wieczorek.

Obecni byli także przedstawiciele m.in. władz miejskich, służb konsularnych, wojska – na czele z gen. bryg. Markiem Brzezichą, dowódcą Garnizonu Wrocław – duchowieństwa różnych wyznań, a także szkół. Wojskową asystę honorową wystawiła 16. Dolnośląska Brygada Obrony Terytorialnej, której żołnierze prezentowali także historyczny sztandar okręgu dolnośląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

W swoim przemówieniu dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego Oddziału IPN, mówił o symbolice pomnika, który jesienią 2024 roku został wzniesiony staraniem IPN, a także o tym, że jest to miejsce pamięci, które żyje:

– Przyznam się, że czasami sam układam tak trasę mojego przejazdu do pracy, aby tutaj przyjechać i pobyć chwilę. Wtedy widzę, że są tu nowe kwiaty i palą się znicze. Jest to niezwykle budujące. To pokazuje, że wrocławianie znają to miejsce i pamiętają o cywilnej ludności powstańczej Warszawy.

O ostatnich dniach powstania i warunkach jego zakończenia opowiedział uczestnik tamtych wydarzeń, kpt. Stanisław Wołczaski, który jako 14-latek był łącznikiem i kolporterem prasy powstańczej, a w walczącej stolicy pozostał do ostatniego dnia. O odpowiedzialności Niemców za popełnione w czasie powstania zbrodnie mówił natomiast Martin Kremer – konsul generalny Niemiec we Wrocławiu.

Za zasługi dla Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę pamiątkowymi medalami odznaczeni zostali duchowni różnych wyznań:

ks. mitrat Grzegorz Cebulski – prawosławny wojewódzki kapelan Policji,

ks. kpt. Waldek Gabryś – kapelan Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego,

ks. kpt. Tomasz Mieńcicki – rzymskokatolicki kapelan jednostek Garnizonu Wrocław,

o. Faustyn Zatoka OFM – proboszcz parafii św. Alberta Wielkiego.

Na zakończenie Dni Pamięci, w parafii św. Alberta Wielkiego we Wrocławiu na Sołtysowicach (ul. Redycka 10/12) – gdzie w czasie wojny znajdował się niemiecki obóz przejściowy i obóz pracy Burgweide – odprawiona została msza święta w intencji powstańców warszawskich oraz cywilnej ludności powstańczej Warszawy deportowanej do wojennego Wrocławia.