Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Termin nie był przypadkowy – 86 lat temu powstało Polskie Państwo Podziemne, jeden z fenomenów naszej historii, świadectwo odwagi, odpowiedzialności i siły ducha narodu. W 1998 r. Sejm, w drodze uchwały, ustanowił 27 września – rocznicę utworzenia Służby Zwycięstwu Polski – Dniem Polskiego Państwa Podziemnego.

Postawione w tytule pytanie nie dotyczyło jedynie formalnego wyboru imienia, ale sięgało głębiej – do sensu wychowania i kształtowania tożsamości młodych ludzi. Patron to nie tylko symbol, lecz także przewodnik – osoba, idea czy wspólnota wartości, które mogą stać się punktem odniesienia dla uczniów, nauczycieli i całej społeczności szkolnej.

Uczestnicy sympozjum – dyrektorzy i nauczyciele szkół zrzeszonych w Dolnośląskiej Rodzinie Szkół im. AK oraz doradcy metodyczni z wrocławskich i dolnośląskich ośrodków doskonalenia nauczycieli – mieli okazję nie tylko do refleksji, lecz także do wymiany różnych spojrzeń: zarówno tych, które podkreślały znaczenie patrona, jak i tych, które stawiały pytania oraz wątpliwości.

Pierwsze wystąpienie, przygotowane przez Katarzynę Moskwę i Jolantę Wróblewską (nauczycielki z Liceum Ogólnokształcącego nr I im. Danuty Siedzikówny „Inki” we Wrocławiu) – Czy patronka/patron jest potrzebny (w) szkole? – odwoływało się m.in. do doświadczeń dydaktyków związanych z nadaniem imienia, ale także – dzięki przeprowadzonym wśród uczniów ankietom – przedstawiało ich punkt widzenia.

Wybór patrona szkoły aktywizuje i angażuje całą społeczność szkolną. Dyskusje, debaty, poszukiwanie i wyłonienie kandydatów, emocje towarzyszące podczas wyboru i ogłaszania wyników – to wszystko kształtuje i spaja wspólnotę. Uczniowie i nauczyciele zostają bezpośrednio zaangażowani w przybliżanie życiorysów i osiągnięć kandydatów, ale także wartości, których często są oni uosobieniem. Oprócz lekcji historii, filozofii czy etyki, społeczność szkolna otrzymuje również lekcję edukacji obywatelskiej – dokonywania świadomego, przemyślanego wyboru. Jest to wybór dla kolejnych pokoleń uczennic i uczniów szkoły. Transparentność i uczciwość głosowania (często pierwszego w życiu młodego człowieka) buduje zaufanie do procedur demokratycznych.

To szersze spojrzenie na znaczenie samego procesu wyboru było punktem wyjścia do analizy działań wokół patronki. Działania te to nie tylko edukacja polonistyczna czy historyczna, ale przede wszystkim budowanie więzi emocjonalnej. Uczniowie i uczennice identyfikują się z wartościami prezentowanymi przez patronów. Postawa empatii, szacunku wobec niezłomnej postawy patriotycznej oraz wyborów dokonywanych przez ich rówieśniczkę – ale bez patosu i piedestału – jest największą wartością dodaną na całe życie dla uczniów LO nr I.

Kolejne wystąpienie przygotował Wojciech Trębacz (pracownik Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu), który na podstawie analiz przedstawił referat: Jaki jest potencjał Armii Krajowej jako patrona?

Nie chodziło o deprecjonowanie innych postaci, instytucji czy wydarzeń będących patronami szkół i placówek oświatowych, lecz o wskazanie pewnych przewag i swoistą promocję – imienia Armii Krajowej, a szerzej: Bohaterów Armii Krajowej. Oczywiście nie każda szkoła może, a nawet nie powinna, nosić takie imię.

Prelegent przeanalizował szczegółowo patronaty w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, opierając się na danych zawartych w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych w Polsce. Był to punkt wyjścia do zaprezentowania wartości dodanych, jakie niesie Armia Krajowa jako patron. Ogromna część Polaków jest powiązana rodzinnie z żołnierzami AK poprzez rodziców, dziadków czy pradziadków, co nadaje osobistą legitymizację. Siła AK jako patrona tkwi także w braku kontrowersji w polskim społeczeństwie – występują one jedynie w dyskusjach naukowych. Patron jednoczy społeczność, wzmacnia więzi i poczucie odpowiedzialności. Inspiruje i motywuje; poznawanie patrona, zarówno w procesie przygotowań, jak i późniejszej codzienności, może stać się impulsem do rozwoju osobistego.

Zbiór wartości to nie tylko te oczywiste i łatwe do przedstawienia – odwaga, niezłomność, wiara, patriotyzm, odpowiedzialność, życie w zgodzie z wartościami moralnymi. Mimo że jesteśmy w otoczeniu wojny i walki, możemy kształtować także dialog, jedność, otwartość, dążenie do prawdy i godność. Wystąpienie podsumował słowami:

„Gdy patron staje się bliski, znany i zrozumiały – efekty oraz skuteczność pracy znacznie wzrastają.”

Na zakończenie części merytorycznej odbył się panel Dobre praktyki z udziałem: Anny Krupowicz (wieloletniej dyrektor Gimnazjum nr 18 im. Armii Krajowej we Wrocławiu), Inez Szubelak-Błaszczo (nauczycielki języka polskiego w SP nr 4 im. gen. Stanisława Maczka we Wrocławiu), Bożeny Święch (nauczycielki języka polskiego, doradcy metodycznego we Wrocławskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli) oraz Olafa Woźniaka (przyjaciela Dolnośląskiej Rodziny Szkół im. AK i Bohaterów AK, syna Patrona Honorowego – Jerzego Woźniaka).

Paneliści przedstawili swoje refleksje i doświadczenia związane z byciem w szkole, która miała patrona – z perspektywy nauczyciela, ucznia i rodzica. Co ciekawe, pojawiło się także zjawisko „antypatrona”, który paradoksalnie działał pozytywnie: nie samą postawą, lecz tym, że stał się antybohaterem, czyli kimś, kto – parafrazując Danutę Siedzikównę – „nie umiał zachować się, jak trzeba”.

Wszyscy podkreślali, że obecność patrona w szkole ma głęboki sens, o ile jest on rzeczywiście obecny w codziennym życiu społeczności. Może być punktem odniesienia – moralnym, kulturowym, historycznym. Może kształtować wartości i postawy, które szkoła chce przekazywać uczniom. Nadaje tożsamość placówce, zwłaszcza w kontekście lokalnym, łącząc tradycję z teraźniejszością.

Panel wzbogaciły także głosy absolwentów szkół zrzeszonych w Rodzinie, którzy – mając dziś doświadczenie zarówno twórców, jak i tworzywa – mogli spojrzeć na przebytą drogę z nowej, dojrzałej perspektywy. Wystąpili: Wiktoria Karakow, absolwentka Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Armii Krajowej w Prusach oraz Liceum Ogólnokształcącego nr I im. Danuty Siedzikówny „Inki”, a także Paweł Wasiewski, absolwent Szkoły Podstawowej nr 96 im. Leonida Teligi we Wrocławiu.

Dzieląc się refleksjami, wspomnieli o spotkaniach ze świadkami historii. Każde z nich – niezależnie – do dziś pamięta nie tylko imię i nazwisko, ale również szczegóły rozmów. Z ich słów wybrzmiewała szczera atencja i szacunek.

Konferencja dała jednoznaczną, pozytywną odpowiedź na pytanie: Czy Patron jest potrzebny szkole? Patron nie musi być tylko „ozdobą” na sztandarze – może, a nawet powinien, być żywym elementem tożsamości szkoły, inspiracją dla uczniów i nauczycieli, łącznikiem między pokoleniami. Warunkiem jest jednak świadome, autentyczne włączenie jego postaci w życie szkoły, a nie ograniczanie się do symboliki. To niełatwe wyzwanie, ale może stać się źródłem dumy oraz satysfakcji z dobrze wykonanej misji.

Poza częścią merytoryczną konferencja miała również charakter uroczystości. Żołnierze Armii Krajowej docenili pracę tych, których nazywają swoimi następcami. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej uhonorował Medalem 35-lecia ŚZŻAK szkoły, które w sposób szczególny kultywują pamięć o Żołnierzach Podziemia Niepodległościowego oraz wychowują młode pokolenia w duchu patriotyzmu i odpowiedzialności:

Szkoła Podstawowa nr 30 im. Armii Krajowej w Wałbrzychu

Szkoła Podstawowa nr 2 im. gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” w Trzebnicy

Szkoła Podstawowa nr 28 im. gen. Leopolda Okulickiego we Wrocławiu

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Bolesławcu

Zespół Szkół Publicznych w Lubiążu

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy

Zespół Szkoły Podstawowej im. Armii Krajowej i Przedszkola w Niechlowie

Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Armii Krajowej w Prusach

Szkoła Podstawowa nr 96 im. Leonida Teligi we Wrocławiu

Szkoła Podstawowa nr 23 im. Stefana „Grota” Roweckiego we Wrocławiu

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Rotmistrza Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bolka Świdnickiego w Strzelinie

Liceum Ogólnokształcące nr VII im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego we Wrocławiu

Liceum Ogólnokształcące nr I im. Danuty Siedzikówny „Inki” we Wrocławiu

Szkoła Podstawowa im. Bolesława Chrobrego w Żórawinie

Szkoła Podstawowa nr 93 im. Tradycji Orła Białego we Wrocławiu

Odznaczenia wręczył Prezes Okręgu Dolnośląskiego ŚZŻAK, prof. dr hab. Stanisław Ułaszewski.

Medal 35-lecia Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (ŚZŻAK) to odznaczenie przyznawane osobom i instytucjom za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci i tradycji Armii Krajowej, a także za działalność na rzecz edukacji patriotycznej i umacniania więzi międzypokoleniowych. Medal został wyemitowany przez Prezydium Zarządu Głównego ŚZŻAK z okazji 35-lecia Związku w 2025 r.

Wręczenie odznaczeń było wyrazem wdzięczności i uznania dla całych społeczności szkolnych – nauczycieli, uczniów i rodziców – którzy swoją codzienną pracą i postawą przyczyniają się do pielęgnowania dziedzictwa historycznego oraz wartości pozostawionych nam przez żołnierzy Armii Krajowej.

ŚZŻAK, decyzją Kapituły Medalu „Wierni Akowskiej Przysiędze”, uhonorował również przyjaciół Rodziny Szkół im. AK – nauczycieli, wychowawców młodego pokolenia, którzy poprzez codzienną służbę w szkole kształtują wrażliwość, patriotyzm i szacunek dla narodowego dziedzictwa.

Konferencję przygotowały i prowadziły: Dorota Rasała-Świtoń (Przewodnicząca Dolnośląskiej Rodziny Szkół im. Armii Krajowej i Bohaterów Armii Krajowej) oraz Sylwia Krzyżanowska (pracownik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu).