Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Polskie Państwo Podziemne to termin oznaczający tajne struktury państwowe na terenie okupowanej przez Trzecią Rzeszę oraz Związek Sowiecki Rzeczpospolitej Polskiej w trakcie drugiej wojny światowej. Podlegające legalnym władzom polskim na uchodźctwie obejmowały zarówno pion wojskowy odpowiedzialny za prowadzenie działań zbrojnych i dywersyjnych, jak również cywilny skupiający się na funkcjonowaniu przedwojennych instytucji państwowych w postaci rady ministrów, ministerstw, władzy sądowniczej, placówek oświatowych itp. Na okoliczność spodziewanej klęski agresorów struktury Polskiego Państwa Podziemnego miał stanowić zalążek odtwarzającej się administracji państwowej na wyzwolonych terenach, aby maksymalnie zminimalizować ryzyko anarchii.

Za początek istnienia Polskiego Państwa Podziemnego uznaje się powszechnie dzień 27 września 1939 roku, kiedy do życia powołana została pierwsza powszechna organizacja konspiracyjna na terenie Polski – Służba Zwycięstwu Polski, przekształcona później w Związek Walki Zbrojnej, a następnie Armię Krajową. Za symboliczną datę końca funkcjonowania można wskazać dzień 1 lipca 1945 roku, gdy rozwiązaniu uległy główne ośrodki funkcjonowania struktury w postaci Rady Jedności Narodowej i Delegatury Rządu na Kraj, co miało związek z wycofaniem uznania międzynarodowego dla rządu Rzeczpospolitej w Londynie.

Powstanie i zakres działalności funkcjonowania Polskiego Państwa Podziemnego, które znajdowało przełożenie na niemal każdy aspekt życia w okupowanym kraju, są ewenementem w historii II wojny światowej. Żadne inne państwo znajdujące się pod okupacją nazistowskich Niemiec nie stworzyło tak złożonej i przemyślanej struktury konspiracyjnej, będącej de facto działaniem równoległej względem okupacyjnej, utajnionej administracji państwowej. Do grona największych działań podjętych przez agendy Polskiego Państwa Podziemnego należą przede wszystkim Akcja „Burza”, będąca realizacją scenariusza powstania powszechnego na obszarach przyfrontowych, na których po wyzwoleniu z miejsca organizowano administrację, oraz powstanie warszawskie – największy zryw niepodległościowy w czasie II wojny światowej. Podobnie jak na terenach uwalnianych spod okupacji niemieckiej, tak w Warszawie w wyzwalanych przez powstańców dzielnicach, natychmiast organizowane były struktury administracji cywilnej i wojskowej.

Upadek powstania warszawskiego stanowił decydujący cios w działanie Polskiego Państwa Podziemnego, które od tego momentu funkcjonowało już jedynie w formie szczątkowej i bardzo ograniczonej terytorialnie. Również okupacja sowiecka, która nastąpiła zaraz po niemieckiej, uniemożliwiła – ze względu na swoją specyfikę – stworzenie podobnie rozbudowanej i prężnie działającej struktury w ramach tzw. Drugiej Konspiracji.    

Wrocławskie obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego odbędą się w niedzielę 28 września w Kościele Garnizonowym – Bazylice Mniejszej pw. św. Elżbiety we Wrocławiu. Najpierw o godz. 12.00 zostanie odprawiona msza święta w intencji żołnierzy i działaczy Polskiego Państwa Podziemnego a następnie w Kaplicy Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej zostaną złożone kwiaty. Zapraszamy!