Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

Fenomen „Solidarności”

Bez wątpienia to co wydarzyło się latem 1980 roku w komunistycznej Polsce zapoczątkowało upadek komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej, a w konsekwencji dziesięć lat później doprowadziło do zakończenia tzw. zimnej wojny. W wyniku masowych i pokojowych strajków ludzi pracy rząd Polski ludowej ugiął się i podpisał pod koniec sierpnia dwa porozumienia społeczne – 30 sierpnia w Szczecinie i 31 sierpnia w Gdańsku. Szczególnie istotny dla dalszych wydarzeń był jeden z zapisów porozumienia gdańskiego dotyczący zgody na tworzenie Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych.

Na Dolnym Śląsku skala i rola sierpniowych protestów solidarnościowych z Wybrzeżem była wielka. Dała ona silne wsparcie negocjatorom z Międzyzakładowych Komitetów Strajkowych w Szczecinie i Gdańsku oraz wraz ze strajkującymi kopalniami węgla kamiennego na Górnym Śląsku wywarła znaczący wpływ na zmiękczenie stanowiska komisji rządowych, co doprowadziło do podpisania porozumień na Wybrzeżu. Co ważne, swój wkład w ten proces mieli również mieszkańcy dawnego województwa jeleniogórskiego, gdyż do strajków doszło w kilkunastu zakładach pracy, m.in. w Jeleniej Górze, Bogatyni, Bolesławcu i Pieńsku.

Porozumienia sierpniowe i wrześniowe z 1980 roku, podpisane kolejno 3 i 11 września w Jastrzębiu-Zdroju (porozumienie jastrzębskie) i Dąbrowie Górniczej (porozumienie katowickie, podpisane w Kombinacie Metalurgicznym Huta Katowice), doprowadziły do utworzenia 17 września 1980 roku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, który oparł się na wartościach chrześcijańskich i demokratycznych. W połowie 1981 roku Związek liczył ok. 9,5 mln członków, a wokół niego rozwinął się kilkunastomilionowy ruch społeczny Solidarność. Kilkanaście miesięcy w Polsce pod egidą „Solidarności” były czasem krzewienia demokracji, wolnego słowa, niezależnej prasy, upominania się o praworządność i wszechstronne reformy państwa. Był to fenomen w skali Europy i świata. Na Dolnym Śląsku w latach 1980–1981 ukształtowały się wówczas dwa historyczne regiony „Solidarności”: Region Dolny Śląsk i Region Jeleniogórski NSZZ „Solidarność”.

„Solidarność” w Jeleniej Górze

W 45. rocznicę tych wydarzeń, 31 sierpnia w Jeleniej Górze, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz Zarząd Regionu Jeleniogórskiego NSZZ „Solidarność” organizują obchody Dnia Solidarności i Wolności. Centralnym punktem obchodów będzie odsłonięcie pomnika „Solidarności” na terenie nekropolii parkowej przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze. Lokalizacja tego upamiętnienia nie jest przypadkowa. To tam przez kilka lat po wprowadzeniu stanu wojennego i delegalizacji „Solidarności”, w rocznicę podpisania porozumienia gdańskiego, wprowadzenia stanu wojennego i Święta Konstytucji 3 Maja przy Krzyżu Misyjnym spotykali się działacze i sympatycy podziemnej jeleniogórskiej „Solidarności”. Uczestnicy tych wydarzeń, które dla władz były niewygodnymi i nielegalnymi „zbiegowiskami”, dawali odważne świadectwo, że „Solidarność” i jej idee odzyskania godności, sprawiedliwości, demokracji i niepodległości Polski w Jeleniej Górze i Regionie nadal żyją. W tym szczególnym miejscu odbywały się okolicznościowe przemowy, układano krzyże z kwiatów oraz śpiewano pieśni patriotyczne i religijne. To wszystko działo się pod czujnym okiem bezpieki, za co liderów tych spotkań spotykały represje.

Przy parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze afiliowane było Duszpasterstwo Ludzi Pracy. Ludzie „Solidarności”, jednocześnie działacze i uczestnicy Duszpasterstwa na ogół w dwóch jeleniogórskich kościołach – pw. Podwyższenia Krzyża Świętego oraz pw. św. św. Erazma i Pankracego – zamawiali msze święte w intencji Ojczyzny, represjonowanych i „Solidarność”. Jeśli msza sprawowana była w kościele pw. św. św. Erazma i Pankracego, to po jej zakończeniu uczestnicy przechodzili pod Krzyż Misyjny koło kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego. Ponadto organizowane były niezależne wykłady i wystawy, spektakle i koncerty, podczas których występowali wybitni znani artyści, prowadzący np. niezależne grupy teatralne (m.in. jeleniogórski Niezależny Teatr Scena „Czterdzieści i Cztery”).

Władze III RP dostrzegły znaczenie tych radosnych wydarzeń w historii Polski. W 2005 roku Sejm RP ustanowił 31 sierpnia Dniem Wolności i Solidarności, będący świętem państwowym. Nieco wcześniej, w 2003 roku dokument 21 postulatów gdańskich został wpisany na listę najbardziej wartościowych dokumentów świata UNESCO – Pamięć Świata.

Jeleniogórskie obchody 45-lecia „Solidarności”

Uroczyste obchody Dnia Solidarności i Wolności z okazji 45. rocznicy powstania NSZZ „Solidarność” odbędą się w niedzielę 31 sierpnia.

PROGRAM:

12.00 – msza święta w Bazylice Mniejszej pw. św. św. Erazma i Pankracego, pl. Kościelny 1

13.00 – przemarsz przez miasto ulicą 1 Maja

13.45 – uroczystość przy kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, ul. 1 Maja 45 (podniesienie flagi i hymn RP, przemówienia, odsłonięcie pomnika, modlitwa i poświęcenie pomnika, Apel Pamięci i salwa honorowa, złożenie kwiatów)

Wojskową Asystę Honorową wystawia 23. Śląski Pułk Artylerii im. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego w Bolesławcu. Oprawę muzyczną zapewnia Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu.

Mile widziane poczty sztandarowe instytucji i organizacji (zgłoszenia do piątku 29 sierpnia na adres soljg@solidarnosc.org.pl).

Delegacje pragnące złożyć wieńce przy nowym pomniku proszone są o przesłanie zgłoszenia do piątku 29 sierpnia na adres soljg@solidarnosc.org.pl.