Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

Ofiarą brutalnej zbrodni dokonanej w lipcu 1941 roku we Lwowie padła grupa określana jako 𝗣𝗥𝗢𝗙𝗘𝗦𝗢𝗥𝗢𝗪𝗜𝗘 𝗟𝗪𝗢𝗪𝗦𝗖𝗬. W grupie tej było 24 uczonych oraz 21 osób aresztowanych i zamordowanych niejako „przy okazji” – członków rodzin, przyjaciół i współpracowników. Ogółem 45 osób pozbawionych życia w dniach od 4 do 26 lipca 1941 roku. Większość z nich zginęła nad ranem 4 lipca na terenie Wzgórz Wuleckich. Rozstrzelanie 40-osobowej grupy trwało ok. 20 minut, a wraz z zasypaniem wcześniej wykopanego dołu grobu – ok. 30–40 minut.

Tragedia, jaka w lipcu 1941 roku wydarzyła się we Lwowie, dotknęła ogółem ponad 50 osób, nie licząc tych, którzy przeżyli, ale do końca życia opłakiwali stratę bliskich – mężów, ojców, córki, synów…

Spośród 52 osób aresztowanych pomiędzy 2 a 11 lipca siedem osób zwolniono. Celem działania Einsatzkommando zur besonderen Verwendung, czyli „oddziału operacyjnego do specjalnych poruczeń”, dowodzonego przez SS-Oberführera Eberharda Schöngartha, było pierwotnie ok. 20 profesorów, w tym kilku rektorów lwowskich uczelni.

Niemiecka zbrodnia z lipca 1941 roku, określana jako mord Profesorów Lwowskich lub zbrodnia na Wzgórzach Wuleckich (choć nie wszystkie ofiary zginęły w tym miejscu), urosła do rangi symbolu. Pamięć o tym, co spotkało polskich uczonych zatrudnionych na polskich uczelniach we Lwowie, zawsze była żywa i dopominała się o godne utrwalenie w przestrzeni publicznej. Jednakże pomimo dobrej woli, a także wielu starań i kilkukrotnie podejmowanych prób zarówno po ukraińskiej, jak i polskiej stronie, okoliczności polityczne w kilku powojennych dekadach temu nie sprzyjały. Po wielu latach starań w 1964 roku we Wrocławiu stanął wreszcie okazały pomnik autorstwa prof. Borysa Michałowskiego, nie znalazły się na nim jednak nazwiska ofiar, przez co pozbawiono je tożsamości.

Tradycyjne wrocławskie obchody zorganizowała – jak co roku – Politechnika Wrocławska. O godz. 8.00 w kościele pw. Najświętszego Serca Jezusowego została odprawiona msza święta, a po niej o godz. 9.00 rozpoczęła się uroczystość przy Pomniku Martyrologii Profesorów Lwowskich, znajdującym się na skwerze prof. Kazimierza Idaszewskiego.

Po przemówieniu prof. Roberta Olkiewicza, rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, przewodniczącego Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola, kompania honorowa Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych we Wrocławiu oddała salwę honorową, a następnie pod pomnikiem wiązanki i znicze złożyli wszyscy zgromadzeni, w tym przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, instytucji nauki i kultury, różnych środowisk kultywujących historię i pamięć o Kresach, i oczywiście przedstawiciele wrocławskich uczelni. Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu reprezentował dyrektor dr hab. Kamil Dworaczek oraz Kamilla Jasińska z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej, która od wielu lat zajmuje się badaniem i popularyzowaniem losów tej zbrodni oraz upamiętnieniem jej ofiar.

W lipcu br. mija 84. rocznica zbrodni dokonanej przez Niemców na polskich uczonych i ich bliskich w lipcu 1941 roku we Lwowie. Popularnie wydarzenie to jest określane m.in. jako mord Profesorów Lwowskich na Wzgórzach Wuleckich, choć nie tylko profesorów wówczas zamordowano, i nie tylko na Wzgórzach Wuleckich rozegrała się ta tragedia.

Chcąc przybliżyć m.in. okoliczności tego wydarzenia i jego ofiary, Oddział IPN we Wrocławiu wraz z partnerami przygotował cykl popularnonaukowych wydarzeń.