Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W ramach ogólnopolskiej akcji, organizowanej przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, w niedzielny wieczór 25 maja znicze zapłoną w całej Polsce w kilkudziesięciu miejscowościach przy miejscach pamięci poświęconych rtm. Witoldowi Pileckiemu. Nie inaczej będzie na Dolnym Śląsku. Oddział IPN we Wrocławiu organizuje okolicznościowe wydarzenia we Wrocławiu (pomnik przy Promenadzie Staromiejskiej, godz. 21.00) oraz w Łagiewnikach (pomnik przy placu pomiędzy ulicami Kłodzką i Nadrzeczną, godz. 21.30). Ponadto z inicjatywy IPN znicze zapłoną w Oleśnicy (pomnik przy gminnej hali sportowej przy ul. Wileńskiej, godz. 21.30) oraz w Jordanowie Śląskim (pomnik przy ul. Wrocławskiej 55, godz. 21.30). 

WROCŁAW

Akcja pod hasłem Wrocławski Znicz Pamięci dla rtm. Witolda Pileckiego odbędzie się przy pomniku rtm. Witolda Pileckiego (tzw. pomnik-obrączka), znajdującym się w ciągu Promenady Staromiejskiej przy placu Wolności. O godz. 21.00 rozpocznie się okolicznościowe spotkanie, podczas którego przybliżona zostanie nie tylko sylwetka rotmistrza, ale także wybrane fragmenty jego twórczości i zapisków, w tym listu z 7 maja 1948 roku, którym zwrócił się do ówczesnego prezydenta RP Bolesława Bieruta z prośbą o ułaskawienie. Finał wydarzenia nastąpi o godz. 21.30 – dokładnie w godzinę śmierci rotmistrza. To wtedy przy pomniku zapłoną biało-czerwone znicze, a następnie zabrzmi hymn Polski.

Do wzięcia udziału w akcji organizowanej przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz Stowarzyszenie Odra-Niemen we współpracy z Garnizonem Wrocław zapraszamy wszystkich wrocławian i nie tylko. Jak co roku nie zabraknie żołnierzy Garnizonu Wrocław oraz przedstawicieli innych służb mundurowych. Ponadto liczymy na obecność przedstawicieli władz wojewódzkich i miejskich oraz różnych instytucji, a także harcerzy oraz młodzieży. Swoją obecność zapowiedzieli już kombatanci oraz przedstawiciele Szkoły Podstawowej nr 7 we Wrocławiu, której patronem jest Witold Pilecki. Szkoły oraz organizacje mogą przybyć ze sztandarami. Biało-czerwone znicze zapewnią organizatorzy, ale można przynieść także i własne.

ŁAGIEWNIKI

Znicze ku czci rtm. Witolda Pileckiego zapłoną także w Łagiewnikach w powiecie dzierżoniowskim. To właśnie tam, w łagiewnickim parku, znajduje się odsłonięty 1 października 2021 roku pomnik figuratywny rtm. Witolda Pileckiego. Popiersie zostało w całości sfinansowane przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Około dwumetrowy monument ma formę brązowego popiersia posadowionego na wykonanym z jasnego granitu cokole. Uwagę zwraca fakt, iż popiersie zostało wykonane z niezwykłą dbałością o szczegóły, o czym świadczą m.in. bardzo precyzyjnie i wiernie odwzorowane odznaczenia rotmistrza.

Uroczystość przy pomniku na placy między ulicami Kłodzką i Nadrzeczną rozpocznie się o godz. 21.30. Organizatorem wydarzenia jest Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu we współpracy z władzami samorządowymi Łagiewnik.

OLEŚNICA

Oleśnica pomnik rtm. Witolda Pileckiego ma od niedawna. Ufundowany przez samorząd gminy Oleśnica, stnął przy gminnej hali sportowej przy ul. Wileńskiej, a odsłonięto go uroczyście 11 listopada 2023 roku. Figuratywny pomnik przedstawia stojącą postać młodego Witolda Pileckiego z czasów studenckich. Wykonany z brązu obelisk o wysokości 190 cm jest posadowiony na poziomie chodnika. Autorem monumentu oraz towarzyszącej mu pamiątkowej tablicy jest artysta-rzeźbiarz Grzegorz Godawa. Z inspiracji Oddziału IPN we Wrocławiu w 77. rocznicę śmierci Pileckiego, czyli w niedzielę 25 maja, okolicznościowe spotkanie odbędzie się przy tym pomniku o godz. 21.30. Organizatorami wydarzenia są Jacek Bartosik – były radny Gminy Oleśnica i inicjator wzniesienia pomnika, a także Damian Mrozek – wiceprzewodniczący Sejmiku Województwa Dolnośląskiego.  

JORDANÓW ŚLĄSKI

W samym sercu gminy Jordanów Śląski, na skwerze przy ul. Wrocławskiej obok Urzędu Gminy, 7 maja 2025 roku został odsłonięty pomnik poświęcony „Polakom, którzy zginęli w obronie Ojczyzny”, jak głosi inskrypcja. Z inicjatywy wójta gminy Jordanów Śląski powstał z okazji 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej. Na tablicy inskrypcyjnej znalazły się słowa rtm. Witolda Pileckiego: „Kochajcie ojczystą ziemię. Kochajcie swoją święta wiarę i tradycję własnego Narodu. Wyrośnicjcie na ludzi honoru”. To właśnie przy tym pomniku w niedzielny wieczór 25 maja o godz. 21.30 zapłoną biało-czerwone znicze ku pamięci rtm. Pileckiego. Na okolicznościowe spotkanie zaprasza wójt gminy Jordanów Śląski, Paweł Filipczak.   

Wrocławskie znaki pamięci o rtm. Witoldzie Pileckim

Pomnik rotmistrza Witolda Pileckiego we Wrocławiu powstał na przełomie 2010 i 2011 roku, a pomysłodawcami jego powstania byli: Gmina Wrocław, Inicjatywa Historyczna oraz Inicjatywa Obywatelska „Tak dla Pileckiego”. Dnia 25 lutego 2010 roku Rada Miejska Wrocławia podjęła uchwałę w sprawie zamiaru wzniesienia pomnika (uchwała nr XLVI/1408/10), a dokładnie 15 miesięcy później – 25 maja 2011 roku, w 63. rocznicę zamordowanie rotmistrza – pomnik został uroczyście odsłonięty. Stanął w ciągu Promenady Staromiejskiej, tuż przy fosie miejskiej i placu Wolności, w pobliżu gmachu Opery i Narodowego Forum Muzyki. Autorem upamiętnienia jest Jerzy Kalina (ur. 1944) – polski scenograf, plastyk i twórca rozmaitych instalacji oraz projektant pomników, m.in. Pomnika Anonimowego Przechodnia we Wrocławiu.

Pomnik rtm. Witolda Pileckiego ma formę czarnej, lekko pochylonej obrączki, mającej 3,5 metra średnicy. Dlaczego obrączka? Jest to nawiązanie do tradycji tzw. biżuterii patriotycznej noszonej pod zaborami w XIX wieku i pozwalającej Polakom w sposób otwarty na okazywanie postaw patriotycznych. Na wewnętrznej stronie obrączki umieszczono cytat zaczerpnięty z listu napisanego przez Pileckiego w 1947 roku:

Bo choćby mi przyszło postradać me życie – tak wolę – niż żyć, a mieć w sercu ranę.

Właśnie poprzez formę, którą przyjęło to wrocławskie upamiętnienie rotmistrza, pomnik popularnie zwany jest „pomnikiem-obrączką”. Uroczystego odsłonięcia dokonali wspólnie Rafał Dutkiewicz – ówczesny prezydent Wrocławia, oraz płk Jerzy Woźniak (1923–2012) – ówczesny prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, który podczas uroczystości mówił wzruszony:

Oddajemy hołd jednemu z najbardziej bohaterskich ludzi świata. Całe życie oddał swojej ojczyźnie.

Prezydent Rafał Dutkiewicz dodał natomiast:

Witold Pilecki został uznany za jednego z sześciu najodważniejszych ludzi świata w czasie II wojny światowej, jako jedyny Polak.

Pomnik rotmistrza Pileckiego jest miejscem rozmaitych uroczystości, akie odbywają się przy nim nie tylko w rocznicę urodzin (13 maja) oraz śmierci (25 maja) Pileckiego, ale także w rocznicę wybuchu powstania warszawskiego (1 sierpnia), w którym brał udział.

Rotmistrz Witold Pilecki jest ponadto upamiętniony we Wrocławiu nazwą ronda u zbiegu ulic Granicznej i Mińskiej. Decyzję w sprawia nadania temu miejscu nazwy „Rondo Rotmistrza Witolda Pileckiego” podjęła Rada Miejska Wrocławia 25 lutego 2010 roku (uchwała nr XLVI/1409/10), czyli tego samego dnia, gdy zdecydowano o wzniesieniu w stolicy Dolnego Śląska pomnika Pileckiego.

Pomnik i rondo to nie jedyne wrocławskie upamiętnienia rtm. Witolda Pileckiego. Od 10 listopada 2010 roku jego imię nosiło Gimnazjum nr 39, mieszczące się przy ulicy Aleksandra Brücknera. W uroczystości nadania imienia uczestniczyli potomkowie rotmistrza: córka Zofia Optułowicz (ur. 1933) z domu Pilecka oraz syn Andrzej Pilecki (ur. 1932). W 2018 roku w budynku byłego gimnazjum powstała Szkoła Podstawowa nr 7, która przejęła patrona, nosząc odtąd nazwę: Szkoła Podstawowa nr 7 im. Witolda Pileckiego.

Kim był rtm. Witold Pilecki?

Urodzony 13 maja 1901 roku Witold Pilecki przed II wojną światową gospodarował w rodzinnym majątku w Sukurczach. Organizował pomoc społeczną, kółka rolnicze i kursy przysposobienia wojskowego. Założył rodzinę. Rozwijał zdolności artystyczne: rysował, malował, pisał wiersze.

Służbę Polsce rozpoczął w czasie wojny z bolszewikami w 1920 roku. Walczył podczas kampanii wrześniowej 1939 roku, a następnie w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego. W 1940 roku, wykonując misję zleconą przez dowództwo Związku Walki Zbrojnej, dobrowolnie poddał się aresztowaniu i wywózce do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, by zdobyć informacje o zbrodniach Niemców i zorganizować konspirację niepodległościową. Na skutek zagrożenia dekonspiracją podjął decyzję o ucieczce, którą udało mu się szczęśliwie przeprowadzić. W 1944 roku brał czynny udział powstaniu warszawskim w zgrupowaniu Chrobry II. Od 1945 roku służył w 2. Korpusie Polskim we Włoszech, skąd – decyzją gen. Władysława Andersa – wrócił do Polski, by odtworzyć rozbite po działaniach wojennych struktury wywiadowcze, działające dla Rządu RP na Uchodźstwie.

Został aresztowany w maju 1947 roku i osadzony w areszcie śledczym przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie, gdzie poddano go okrutnemu śledztwu. Mimo tortur do końca zachował żołnierską postawę. Pozostał wierny dewizie: Bóg, Honor, Ojczyzna.

Pokazowy proces przed komunistycznym sądem trwał dwa tygodnie. Rotmistrz Pilecki i jego podwładni zostali skazani za „szpiegostwo”. Orzeczono trzy kary śmierci i kilka długoletniego więzienia. Ostatecznie Tadeuszowi Płużańskiemu i Marii Szelągowskiej kary śmierci zamieniono na dożywotnie więzienie, natomiast Pilecki został zamordowany strzałem w potylicę, wieczorem 25 maja 1948 roku. Ciało złożono w nieoznaczonym miejscu na warszawskich Powązkach.

Do 1989 roku wszelkie informacje o dokonaniach i losie Witolda Pileckiego podlegały ścisłej cenzurze. W lipcu 2006 roku prezydent Lech Kaczyński, w uznaniu zasług Pileckiego i jego oddania sprawom ojczyzny, odznaczył go pośmiertnie Orderem Orła Białego. W 2013 roku został pośmiertnie awansowany do stopnia pułkownika.

oprac. Kamilla Jasińska