Instytut Pamięci Narodowej - Wrocław

Duża uroczystość z udziałem licznie przybyłych świadków historii i zaproszonych gości, przeprowadzona zgodnie z ceremoniałem sił zbrojnych RP, z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej – kompanii honorowej oraz Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych, w obecności licznych pocztów sztandarowych i niezwykłego artefaktu w postaci pierwszej polskiej flagi powojennego Wrocławia, a ponadto modlitwa ekumeniczna i salwa honorowa dla uczczenia ofiar II wojny światowej, szczególnie robotników przymusowych – na terenie byłego niemieckiego obozu przejściowego i obozu pracy Burgweide takie wydarzenie odbyło się po raz pierwszy. Dlaczego z okazji 80. rocznicy kapitulacji Festung Breslau taką uroczystość postanowiono zorganizować właśnie tam? Wyjaśnił to dr hab. Kamil Dworaczek – dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, zapraszając do wzięcia udziału w obchodach:     

Burgweide to miejsce-symbol. To miejsce, w którym kilkanaście tysięcy cudzoziemskich robotników przymusowych, w tym kilka tysięcy Polaków, doczekało końca wojny. W mieście działania wojenne ustały, Festung Breslau skapitulowała, a nad obozem Burgweide zawisła m.in. polska flaga, uszyta potajemnie przez jedną z osadzonych w tym obozie kobiet. Pamiętając o tym, co w naszym mieście wydarzyło się 80 lat temu – 6 maja 1945 roku, pragniemy otoczyć naszą pamięcią ofiary niemieckich obozów pracy, jakie w czasie wojny mieściły się na terenie dzisiejszego Wrocławia i w jego okolicy. 

Uroczystość odbyła się na skwerze Ofiar Obozu Burgweide (w rejonie ul. Sołtysowickiej), który niemal dokładnie od roku nosi taką nazwę, a otrzymał ją decyzją Rady Miejskiej Wrocławia z 18 kwietnia 2024 roku na wniosek Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu. Goście zebrali się pry pomniku ofiar pracy przymusowej, który przez 55 lat od 1968 roku znajdował się przy alei Poprzecznej, a we wrześniu 2023 roku został odsłonięty na terenie poobozowym, gdzie trafił staraniem IPN, na prośbę środowiska byłych polskich robotników przymusowych zrzeszonych w Stowarzyszeniu Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę oraz w Klubie Ludzi ze Znakiem P w ramach Towarzystwa Miłośników Wrocławia. Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli: Wojewoda Dolnośląska Anna Żabska, Marszałek Województwa Dolnośląskiego Paweł Gancarz, Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk oraz Dolnośląska Kurator Oświaty Ewa Skrzywanek.   

Wśród licznie przybyłych gości nie brakowało byłych polskich robotników przymusowych. Witając ich, prowadzący zwrócili się do nich słowami:

W sposób szczególny pragniemy powitać Ludzi ze Znakiem P – byłych polskich robotników przymusowych […]. Cieszymy się, że jesteście dzisiaj Państwo z nami. My wszyscy jesteśmy tu dla Was. Jesteśmy tu po to, żeby okazać Wam naszą pamięć, żeby pokazać, że pamiętamy  i że będziemy pamiętać. Będziemy pamiętać o Was, o Waszych rodzicach i Waszych bliskich, o całym Waszym pokoleniu. Jesteśmy po to, by tę pamięć nieść dalej. Dziękujemy za Wasze świadectwo i za Waszą obecność.

Sztafeta pokoleń

Uroczystość rozpoczęła się od wspólnego odśpiewania hymnu, który został odegrany przez Orkiestrę Reprezentacyjną Wojsk Lądowych we Wrocławiu.

Następnie, na mocy wspólnej decyzji Leokadii Wieczorek – prezes zarządu okręgowego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę oraz hm. Arkadiusza Rudolfa – komendanta Chorągwi Dolnośląskiej Związku Harcerstwa Polskiego, sztandar Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę – okręg Wrocław, został oficjalnie przekazany pod opiekę Komendy Chorągwi Dolnośląskiej ZHP. Dzięki temu sztandar, którego głównym elementem jest żółto-fioletowy romb z literą P – symbol polskich robotników przymusowych, będzie mógł obecny na różnych uroczystościach, szczególnie tych poświęconych pamięci ofiar II wojny światowej. Będą go odtąd prezentować harcerze ZHP, którzy w tej roli zastąpią byłych polskich robotników przymusowych, mających przynajmniej 80 lat. Fakt, iż do przekazania opieki nad sztandarem w takim miejscu i czasie, był nie tylko niezwykle symboliczny, ale miał ogromne znaczenie dla środowiska byłych polskich robotników przymusowych. Wielu z nich dało temu wyraz, mówiąc po uroczystości, że mają teraz poczucie, że gdy ich już nie będzie, to młodsze pokolenie o nich nie zapomni. 

„Źle się z nami obchodzili. Gnębili nas i nałożyli na nas ciężkie roboty przymusowe”

Jako pierwszy głos zabrał dr hab. Kamil Dworaczek – dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu:

Pozwolą Państwo, że rozpocznę od pewnego cytatu: „Źle się z nami obchodzili. Gnębili nas i nałożyli na nas ciężkie roboty przymusowe.” Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że jest to fragment relacji jednego z robotników przymusowych więzionych w obozie Burgweide. W rzeczywistości są to jednak słowa zaczerpnięte z Pisma Świętego, z Księgi Powtórzonego Prawa, opisujące los Izraelitów w niewoli egipskiej. W dalszej części tej biblijnej opowieści czytamy o ucieczce Izraelitów, odzyskaniu przez nich wolności oraz – po wielu trudach kolejnych pokoleń – dotarciu do Ziemi Obiecanej. Analogie między losem Izraelitów a losem Polaków i innych robotników przymusowych III Rzeszy są liczne i wymowne. Istnieje jednak pewna istotna różnica. Izraelici musieli uciekać z Egiptu, by odzyskać wolność, natomiast Polacy nie musieli podejmować podobnej ucieczki – to Polska przyszła do nich. Nowa Polska, nowy polski Wrocław – być może nie w pełni spełniające ich marzenia i sny – przyniosły im jednak kres niewoli. Przestali być robotnikami przymusowymi w Breslau. Odtąd mogli sami decydować o swoim losie, zakładać rodziny i wybierać, czy właśnie tutaj będą poszukiwać swojej Ziemi Obiecanej. I ta Ziemia Obiecana, w pewnym sensie, znajdowała się dokładnie w tym miejscu, w którym dziś stoimy. To tutaj, 6 maja, zawisła polska flaga – pierwsza biało-czerwona flaga w powojennym Wrocławiu.

Flaga, o której mówił dyrektor Dworaczek, była obecna na uroczystości. W pewnym sensie powróciła na teren obozu Burgweide dokładnie po 80 latach. W dalszej części swojego wystąpienia dyrektor Dworaczek przybliżył zebranym okoliczności, w jakich tuż po kapitulacji Festung Breslau ta polska flaga zawisła na jednej z wież strażniczych obozu Burgweide:

Stało się to za sprawą pani Natalii Kujawińskiej, która – działając w konspiracji – uszyła tę flagę kilka dni wcześniej. Pani Kujawińska była jedną z warszawianek wypędzonych przez Niemców po upadku powstania warszawskiego. Dziś mamy zaszczyt i przyjemność prezentować tę właśnie flagę. Dzięki uprzejmości Muzeum Miejskiego Wrocławia, gdzie na co dzień stanowi część ekspozycji stałej „!000 lat Wrocławia”, możemy ją ponownie ukazać publiczności. Nic dziwnego, że jest ona uznawana za jeden z najważniejszych artefaktów najnowszej historii Wrocławia.

„Jesteśmy dziećmi wojny”

Jako następny głos zabrał Zygmunt Pacych – urodzony w Warszawie w 1941 roku i deportowany do wojennego Wrocławia wraz z mamą w czasie powstania warszawskiego. Zabierając głos w imieniu środowiska byłych polskich robotników przymusowych, mówił:

Spotkaliśmy się dzisiaj w miejscu, które jest ważne dla nas – ludzi spod znaku P […]. Nie mniej ważna i symboliczna jest również data – 6 maja […]. Dla nas ten dzień od lat ma wyjątkowe znaczenie. Stał się świętem wrocławskich byłych polskich robotników przymusowych […]. Występując dzisiaj w imieniu tej z roku na rok coraz mniejszej grupy, pragnę wyrazić naszą wdzięczność za Państwa obecność i za pamięć. Pragnę również wyrazić podziękowania wszystkim, którzy w ostatnim czasie uczynili tak wiele, aby temu miejscu – oraz innym podobnym miejscom pamięci – przywrócić należną rangę i znaczenie. Dziękujemy za wysiłki podejmowane na rzecz upamiętnienia naszych doświadczeń. Dziękujemy za to, że pamiętacie o historii tego obozu i o losach wszystkich, którzy byli tu przetrzymywani. Dziękujemy, że nie zapominacie o tych, którzy tutaj zginęli, jak również o tych, którym udało się przeżyć, choć pobyt w obozie odcisnął niezatarte piętno na ich dalszym życiu. Mamy do Państwa jedną serdeczną prośbę: uczyńcie wszystko, co w Waszej mocy, aby to miejsce – i inne podobne – trwały. Niech przypominają o naszych cierpieniach, a zarazem niech będą drogowskazem dla młodszych i przyszłych pokoleń.

W swoim wystąpieniu Zygmunt Pacych zwrócił też uwagę na fakt, że ci spośród tzw. Ludzi ze Znakiem P, którzy obecnie żyją, są dziećmi II wojny światowej:

Niektórzy z nas, tak jak ja, przebywali w obozach już jako dzieci lub nastolatkowie. Inni, wraz z rodzicami, trafili do różnych miejsc w III Rzeszy, a do Wrocławia przybyli dopiero po wojnie – już z własnej woli. Ci, którzy jako młodzi lub dorośli zostali zmuszeni do wykonywania niewolniczej pracy na rzecz III Rzeszy, niestety, już odeszli, byli bowiem pokoleniem naszych rodziców i dziadków. W Klubie Ludzi ze Znakiem P, który od 1969 roku działa przy Towarzystwie Miłośników Wrocławia, było nas niegdyś prawie 650 osób. Dziś w gronie naszych członków pozostaje zaledwie 31 osób.

„Najważniejsza jest pamięć”

Wszyscy spośród zaproszonych gości, którzy zabrali głos podczas uroczystości, zwrócili uwagę na to, jak ważna jest pamięć i potrzeba przekazywania jej kolejnym pokoleniom. Wicewojewoda dolnośląski dr Piotr Sebastian Kozdrowicki mówił:

Dziś, po 80 latach […] dostrzegamy, że wiele ran, zarówno tych w ludzkiej pamięci, jak i w tkance naszego miasta, wciąż pozostaje niezabliźnionych. Jednak wierzymy głęboko, że Wrocław – nasze miasto – zostało zbudowane na postaciach takich jak Natalia Kujawińska [warszawianka, która w obozie Burgweide potajemnie uszyła polską flagę – przyp. IPN] i Ernst Hornig [ewangelicki pastor, jeden z wrocławskich duchownych namawiających dowództwo Festung Breslau do kapitulacji – przyp. IPN]. Na ludziach, którzy w najczarniejszych godzinach historii zachowali głębokie człowieczeństwo, niezłomną odwagę oraz honor działania. Ufamy, że z takim dziedzictwem nasze miasto – miasto wielu narodów, wielu imion, miasto spotkań – będzie trwać wiecznie. Oby pamięć o nich, o wszystkich, którzy stracili życie w Breslau i we Wrocławiu, oraz o tych, którzy oddali życie w walce o człowieczeństwo i najwyższe ideały, które nas łączą – oby ta pamięć nigdy nie przepadła.

Zwracając się do zgromadzonych na uroczystości byłych robotników przymusowych, wiceprezydent Wrocławia dr Ryszard Kessler, mówił:

Chciałbym oddać hołd wszystkim tym, którzy w tym miejscu cierpieli i zginęli, a przede wszystkim wyrazić naszą głęboką wdzięczność tym z Państwa, którzy przetrwali. Dziękujemy za to, że pozostaliście w naszym mieście i podjęliście trud jego odbudowy. Choć był to dla Państwa obcy, nieprzyjazny wówczas Wrocław, obdarzyliście to miasto swoją energią, a nam przekazaliście swoją pamięć. Zapewniam, że będziemy o Państwa świadectwie pamiętać i otaczać je należnym szacunkiem.

„Pochylamy dziś głowy w milczeniu i zadumie”

Na zgromadzonych duże wrażenie wywarły słowa Martina Kremera – konsula generalnego Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu, który zwrócił się do zebranych w języku polskim, mówiąc m.in.:

Spotykamy się dziś, by uczcić pamięć ofiar i ocalałych z obozu pracy Burgweide – miejsca, które istniało w czasie jednej z najciemniejszych kart historii: niemieckiej okupacji podczas II wojny światowej. To właśnie tutaj, na ówczesnych obrzeżach Breslau, rozegrały się dramaty cierpienia, upokorzenia i heroicznej walki o przetrwanie. W 80. rocznicę wyzwolenia tego obozu pochylamy dziś głowy w milczeniu i zadumie. Pamiętamy o wszystkich, którzy zostali tu uwięzieni i zmuszeni do nieludzkiej pracy. Pamiętamy o tych, którzy nie doczekali końca wojny. Ich losy przypominają nam, że wolność, godność i prawa człowieka nigdy nie są dane raz na zawsze. To wartości, które musimy nieustannie chronić i pielęgnować każdego dnia. Pamięć o tych wydarzeniach jest naszym obowiązkiem, gdyż tylko ona może powstrzymać nas przed ponownym uleganiem siłom, które oferują proste, fałszywe recepty na natychmiastowe rozwiązanie złożonych problemów. Dzisiejsze spotkanie to nie tylko akt pamięci. To również wyraz naszej wspólnej odpowiedzialności za budowę świata opartego na prawdzie, wzajemnym szacunku i solidarności – niezależnie od narodowości, języka czy religii. Niech pamięć o obozie Burgweide będzie dla nas przestrogą, ale także źródłem siły – zarówno dla nas, jak i dla przyszłych pokoleń. Pragnę podziękować Instytutowi Pamięci Narodowej za niezmiernie ważną pracę na rzecz upamiętnienia wszystkich miejsc naznaczonych tragiczną historią.

„Wtedy pogoda była podobna jak dziś – ciepło, wspaniale…”

Jako ostatnia głos zabrała Ewa Skrzywanek – Dolnośląska Kurator Oświaty, która zorganizowane przez Oddział IPN we Wrocławiu obchody 80. rocznicy kapitulacji Festung Breslau objęła swoim patronatem. W malowniczy sposób, powołując się na relacje osadzonych w obozie Burgweide robotników, przybliżyła zgromadzonym wydarzenia sprzed 80 lat:

Dzień 6 maja 1945 roku. Być może wtedy pogoda była podobna jak dziś – ciepło, wspaniale... i nagle zapadła cisza. We wszystkich wspomnieniach z tamtego dnia powraca ten niezwykły moment ciszy. […] Ta cisza dała osadzonym w tym obozie Polakom i przedstawicielom innych narodowości szansę wyjścia. Załoga obozu uciekła. Nie było strażników. Wszyscy rozglądali się niepewnie, zadając sobie pytania: „Co się stało?”, „Czy jesteśmy wolni?”, „Co oznacza ta chwila?”. Był to moment […], gdy nadchodziła nowa rzeczywistość. […] Przyszłość Dolnego Śląska pozostawała niepewna. Dla ludzi osadzonych w obozie Burgweide oraz w wielu innych miejscach miasta był to jednak moment wyzwolenia. Chwila odzyskania wolności: wolności od cierpienia, od przymusowej, wyczerpującej pracy, od ciągłego strachu przed śmiercią. […] Dlatego dziś wyrażam szczególną wdzięczność świadkom historii, którzy są tu obecni. Dziękuję Towarzystwu Miłośników Wrocławia za wieloletnią pamięć o Polonusach – Ludziach spod Znaku P, przedstawicielach przedwojennej Polonii Wrocławskiej – oraz o wszystkich innych, którzy mieszkali tu i pozostali w mieście po wojnie. Mamy po nich liczne pamiątki. Ich losy i obecność pozostawiły trwały ślad w przestrzeni Wrocławia. Dlatego też kieruję serdeczną prośbę do młodzieży i nauczycieli: przemierzajcie Wrocław śladami tych pamiątek. Uczcie się nie tylko o wspaniałej i chlubnej historii miasta […], ale także o jego mrocznych rozdziałach. […]

W wystąpieniu kurator Skrzywanek nie zabrakło nie tylko odwołań do przeszłości, ale także do konfliktów zbrojnych, które obecnie wciąż stanowią poważne zagrożenie:

Dziś cieszymy się z zakończenia tamtych tragicznych czasów. Wspominamy zdobycie Festung Breslau, które przyniosło kres okupacji i 80 lat temu położyło ostateczny koniec najstraszliwszemu z konfliktów – II wojnie światowej. Ale musimy także pamiętać, że zło nigdy nie znika całkowicie. Zawsze gdzieś czai się w cieniu, gotowe, by ponownie się ujawnić. Musimy zachować czujność. Musimy być gotowi, by w razie potrzeby stanąć na straży wolności, godności i pokoju. Dlatego szczególne podziękowania kieruję dziś do żołnierzy i przedstawicieli służb mundurowych. Dzięki Wam możemy dziś czuć się bezpieczni. „Nigdy więcej wojny” – takie hasła rysowałam na plakatach już w latach 70. XX wieku. Miały wówczas nieco inny wydźwięk, ale dziś to wezwanie pozostaje równie aktualne i mogłabym taki sam plakat namalować. Nigdy więcej wojny! Niech żyje Polska, niech żyje wolny Wrocław! Niech rozwijają się szczęśliwie.

„Pokój nie jest wartością daną raz na zawsze”

Ze względu na inne zobowiązania zawodowe w uroczystości nie mógł osobiście uczestniczyć Michał Syska – zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, jednak pragnął skierować do zebranych kilka słów. List od ministra Syski odczytała Dorota Pędziwiatr, wiceprzewodnicząca Rady Miejskiej Wrocławia. Minister zwrócił uwagę na fakt, że kapitulacja Festung Breslau i oswobodzenie niemieckiego obozu pracy Burgweide były jednym z ostatnich aktów II wojny światowej – najtragiczniejszej wojny w dziejach ludzkości, która przyniosła cierpienie i śmierć milionom ludzi:

W 80. rocznicę jej zakończenia pozostała wśród nas zaledwie garstka świadków tamtych wydarzeń. Dlatego to na naszym i na kolejnych pokoleniach spoczywa obowiązek niesienia sztafety pamięci o cywilnych ofiarach wojny oraz o polskich bohaterach, którzy na wszystkich frontach oraz w konspiracji w okupowanym kraju z bronią w ręku dawali świadectwo swej odwagi i poświęcenia dla Ojczyzny. Ponadto 80. rocznica zakończenia działań wojennych to również 80 lat polskiego Wrocławia. To znakomita okazja, by pokłonić się nisko wszystkim pokoleniom, które przez te dekady tworzyły polskość naszego miasta, budując uczelnie, szkoły, zakłady pracy, instytucje kultury, tworząc zręby samorządności. Przez 80 lat cieszyliśmy się jako mieszkańcy Wrocławia pokojem. Tocząca się za naszą wschodnią granicą brutalna wojna wywołana przez putinowską Rosję oraz wzrost nastrojów nacjonalistycznych i ksenofobicznych w Europie skłaniają do refleksji o tym, że pokój nie jest wartością daną raz na zawsze. Takim przekonaniem kierowali się powojenni architekci Zjednoczonej Europy, dla których wspólna demokracja, wolność i godność każdego człowieka miały być fundamentem świata bez wojen. Dziś to na nas spoczywa odpowiedzialność, by ich dzieło kontynuować. Dziś to na nas spoczywa troska, aby słowa „Nigdy więcej wojny”, które po piekle II wojny światowej stały się mottem w naszym kraju, trwale się utrwaliły w rzeczywistości. Niech to przesłanie popłynie dziś z Wrocławia – najbardziej europejskiego z polskich miast.

Medal za zasługi dla Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę

Zorganizowana ku pamięci polskich robotników przymusowych uroczystość została przeprowadzona zgodnie z ceremoniałem sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zarządzeniem dowódcy Garnizonu Wrocław wojskową asystę honorową wystawiło Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych we Wrocławiu, natomiast oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Reprezentacyjna Wojsk Lądowych we Wrocławiu. Taka wojskowa oprawa już od pewnego czasu jest obecna na wszystkich wydarzeniach organizowanych przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu ku czci polskich robotników przymusowych. Doceniając ten gest, a także wszelkie inne wsparcie płynące w kierunku byłych polskich robotników przymusowych ze strony mających we Wrocławiu swoją siedzibę jednostek Wojska Polskiego, prezydium zarządu okręgowego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę podjęło 11 stycznia 2025 roku uchwałę o odznaczeniu gen. bryg. Marka Brzezichy – dowódcy Garnizonu Wrocław – medalem za zasługi dla Stowarzyszenia. Medal oraz dyplom uznania generał Brzezicha odebrał z rąk Leokadii Wieczorek – prezes zarządu okręgowego i wiceprezes zarządu głównego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę.

Modlitwa ekumeniczna za ofiary pracy przymusowej

W czasie II wojny światowej życie straciło wielu cudzoziemskich robotników przymusowych, w tym Polaków. Część z nich umarła w czasie pobytu w wojennym Wrocławiu, m.in. w obozie Burgweide. To właśnie nieopodal miejsca, w którym od 2023 roku znajduje się pomnik ofiar pracy przymusowej, podczas walk o Festung Breslau istniał prowizoryczny obozowy cmentarz. Szczątki pochowanych tam Polaków obecnie znajdują się na Cmentarzu Żołnierzy Polskich przy ul. Grabiszyńskiej.

Podczas uroczystości za ofiary pracy przymusowej została odmówiona modlitwa, której przewodniczyli duchowni różnych wyznań: o. Faustyn Zatoka OFM – proboszcz rzymskokatolickiej parafii pw. św. Alberta Wielkiego na wrocławskich Sołtysowicach, ks. mitrat Grzegorz Cebulski – prawosławny wojewódzki kapelan Policji z cywilno-wojskowej parafii św.św. Cyryla i Metodego we Wrocławiu, ks. kpt. Waldemar Gabryś reprezentujący Ewangelickie Duszpasterstwo Wojskowe.

Apel Pamięci i salwa honorowa ku pamięci ofiar pracy przymusowej

Na terenie byłego niemieckiego obozu przejściowego i obozu pracy Burgweide po raz pierwszy w historii został wygłoszony Apel Pamięci. Odczytała go mjr Katarzyna Kulczyńska. Wśród wielu zawołań znalazły się m.in. takie:

Przywołuję do nas Polaków wywiezionych z różnych krańców naszej Ojczyzny na roboty przymusowe do Trzeciej Rzeszy i w inne rejony, między innymi do Generalnego Gubernatorstwa. Was wołam, Ludzie ze Znakiem P – kobiety, mężczyźni i dzieci – wszyscy, którzy w urągających ludzkiej godności warunkach zmuszeni byliście wykonywać niewolniczą pracę na rzecz Trzeciej Rzeszy, niejednokrotnie płacąc za to najwyższą cenę, czyli życie. […]

Wzywam więźniów wszystkich niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, przede wszystkim Auschwitz-Birkenau, a także obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i jego podobozów rozsianych po terenie Dolnego Śląska, Ziemi Lubuskiej, Czech i Saksonii, zmuszanych do niewolniczej pracy, bitych i głodzonych oraz przepędzanych z miejsca na miejsce w marszach śmierci. Wzywam znanych i nieznanych więźniów czterech podobozów Gross-Rosen funkcjonujących w wojennym Wrocławiu: Arbeitslager Breslau-Lissa, Arbeitslager Breslau I, Arbeitslager Breslau II oraz obozu kobiecego Frauarbeitslager Breslau-Hundsfeld.  […]

Was wołam, Polacy wojennego Wrocławia, robotnicy przymusowi pochodzący z różnych stron kraju, osadzeni w kilkudziesięciu niemieckich obozach pracy oraz w niezliczonych kwaterach zbiorowych na terenie miasta i w jego okolicy. Wzywam Was wszystkich, którzy za sprawą niemieckiego oprawcy trafiliście tu – do obozu przejściowego i obozu pracy Burgweide. Przywołuję mieszkańców Warszawy, dla których w trakcie i po powstaniu warszawskim obóz ten stał się przystankiem na drodze do innych miejsc pracy przymusowej na terenie wojennego Wrocławia, Dolnego Śląska, a także w głębi Trzeciej Rzeszy. 

Dla uczczenia pamięci ofiar pracy przymusowej została oddana salwa honorowa – kompania honorowa oddała trzy strzały z broni palnej. 

Pamiętamy

Na zakończenie uroczystości przybyli dali wyraz swojej pamięci, składając wiązanki kwiatów i znicze przy pomniku ofiar pracy przymusowej. Najpierw wieniec złożyło środowisko byłych polskich robotników przymusowych, a następnie uczestniczący w uroczystości przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, a także wielu instytucji i organizacji. W sumie przy pomniku hołd oddało w ten sposób ponad 40 delegacji. 

Zorganizowaną przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu uroczystość poprowadzili Kamilla Jasińska oraz Jerzy Rudnicki – pracownicy Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN we Wrocławiu. Zgodnie z zarządzeniem dowódcy Garnizonu Wrocław wojskową asystę honorową wystawiło Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych we Wrocławiu. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Reprezentacyjna Wojsk Lądowych we Wrocławiu w pełnym składzie, a tamburmajorem Orkiestry był mł. chor. Hubert Walenciak. Dowódcą uroczystości był por. Tomasz Błaszczyk, a dowódcą kompanii honorowej – ppor. Jacek Gzella. 

Światełko pamięci 

O godzinie 20.00 na skwerze Ofiar Obozu Burgweide odbyła się już kolejna odsłona akcji ŚWIATEŁKO PAMIĘCI. Z przybyłymi, którzy poprzez zapalenie przy pomniku znicza chcieli uczcić ofiary II wojny światowej – przede wszystkim byłych cudzoziemskich robotników, w tym Polaków, zmuszonych do pracy na rzecz wojennej gospodarki III Rzeszy, kilkoma refleksjami podzieliła się Kamilla Jasińska – autorka monografii poświęconej niemieckiemu obozowi Burgweide. Spotkanie było też okazją do odpowiedzenia na wiele pytań dotyczących m.in. historii obozu, osób w nim osadzonych, upamiętnień znajdujących się w jego okolicy oraz przyszłości skweru Ofiar Obozu Burgweide i jego zagospodarowania. Zgromadzeni przy pomniku uczestnicy spotkania udali się też na miejsce, gdzie podczas walk o Festung Breslau znajdował się prowizoryczny obozowy cmentarz. Wśród przybyłych na wydarzenie był m.in. ewangellicki duchowny ks. Paweł Mikołajczyk, który przewodniczył spontanicznej modlitwie za ofiary obozu Burgweide. Przy pomniku zapłonęło ponad sto biało-czerwonych zniczy.