Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Milęcice, dziś spokojna wieś w gminie Lubomierz, wciąż skrywają w swojej historii mroczny ślad – to tu w 1945 roku funkcjonowała filia niemieckiego obozu Gross-Rosen. W czasie, gdy front wschodni przesuwał się ku zachodowi, Niemcy ewakuowali tysiące więźniów, z których część trafiła właśnie do AL Geppersdorf.

Wydarzenie odbyło się dzięki współpracy Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz Urzędu Gminy i Miasta Lubomierz. W uroczystościach uczestniczyli m.in. dr hab. Kamil Dworaczek – dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu, który podkreślił, że odsłonięty pomnik to nie tylko upamiętnienie, ale również zobowiązanie – zarówno dla instytucji, jak i dla mieszkańców.

Zwrócił uwagę, że to trwały znak pamięci, który zapewne już na zawsze pozostanie w tym miejscu. Jak zaznaczył, jego historia zaczyna się pisać właśnie dzisiaj, a kolejne rozdziały dopiszą mieszkańcy Milęcic i następne pokolenia. Wyraził przekonanie, że pomnik będzie otoczony należytą opieką, stanie się symbolem trudnych losów tej ziemi, a zarazem istotnym elementem budowania tożsamości lokalnej oraz poczucia więzi z historią w szerszym wymiarze – z poprzednimi pokoleniami i ich doświadczeniami.

W wydarzeniu udział wzięli także: dr hab. Dorota Sula – z Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, Mariusz Warowy - Burmistrz Gminy i Miasta Lubomierz, Małgorzata Szczepańska – Starosta Powiatu Lwóweckiego wraz z radnymi powiatowymi, Daniel Koko – Burmistrz Gminy i Miasta Gryfów Śląski oraz przedstawiciele służb mundurowych, lokalnych instytucji i organizacji społecznych. Wyjątkowy charakter uroczystości podkreśliła obecność Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego z Żagania oraz uczniów klas mundurowych Zespołu Szkół w Lubomierzu.

Niech pomnik w Milęcicach przypomina kolejnym pokoleniom o dramacie ludzi, którzy stracili życie w wyniku zbrodniczej machiny niemieckiego terroru.

AL Geppersdorf

Milęcice

Podobóz Gross-Rosen w Geppersdorf (Milęcice) został założony pod koniec stycznia lub na początku lutego 1945 roku jako punkt przyjęcia więźniów z obozu Auschwitz-Monowitz oraz podobozów Auschwitz Günthergrube i Janinagrube (Kopalnia Węgla Kamiennego „Ziemowit” w Lędzinach oraz Zakład Górniczy „Janina” w Libiążu) , którzy przeszli marsz ewakuacyjny 18 stycznia 1945 roku. Po kilkudniowym pobycie w ewakuowanym już podobozie Auschwitz w Gliwicach, więźniów przewieziono wagonami towarowymi do obozów KL Gross-Rosen, Buchenwald i Sachsenhausen. Część z nich dotarła jednak tylko do stacji Egersfeld (dziś Leszczyny-Rzędówka koło Rybnika). Tam, 22 stycznia 1945 r. więźniowie byli świadkami i ofiarami masakry dokonanej przez SS i uzbrojonych funkcjonariuszy, którzy zamordowali 300 więźniów. Po tej masakrze około 2200 więźniów poprowadzono na zachód przez Racibórz.  Jedna kolumna przeszła przez Neustadt (Prudnik) do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, druga zaś ruszyła przez Glatz (Kłodzko) do Langenbielau (Bielawa). Kiedy kolumna planowała dostać się do AL Landeshut (Kamienna Góra), nie została tam przyjęta, gdyż administracja obozu obawiała się epidemii tyfusu. Zamiast tego więźniów umieszczono w schronie niedokończonym schronie przeciwlotniczym Landeshut-Breitenau (Kamienna Góra- - Brodno). W nocy z 20 na 21 lutego 1945 roku zginęło tam około 100 więźniów. Pozostali więźniowie znaleźli zakwaterowanie w Hirschberg (Jelenia Góra), prawdopodobnie w już ewakuowanym podobozie Gross-Rosen znajdującym się na terenie miasta.

Około 400 więźniów, głównie polskich, niemieckich, węgierskich, holenderskich i francuskich Żydów, ale także nieżydowskich Polaków, Francuzów i Niemców, dotarło ostatecznie do wsi Geppersdorf (Milęcice), około 15 km na południe od miasta powiatowego Löwenberg (Lwówek Śląski(, kierując się objazdami przez Flinsberg (Świeradów-Zdrój), Friedeberg (Mirsk) i Greiffenberg (Gryfów Śląski). Ludność niemiecka wzdłuż trasy była świadkiem marszu wyczerpanych więźniów i licznych rozstrzeliwań dokonywanych przez SS.

W Geppersdorf więźniowie zostali zakwaterowani w stajni i stodole jednego z największych gospodarstw (nr 113), które SS skonfiskowało właścicielowi, Josefowi Ulbigowi. Gospodarstwo znajdowało się na wzgórzu, po prawej stronie drogi prowadzącej do Krummöls (Oleszna Podgórska). Część więźniów otrzymała numery rejestracyjne obozu KL Gross-Rosen z przedziału od 97061 do 97406. Więźniowie z Geppersdorf zostali od razu skierowani do prac fortyfikacyjnych. W marcu front ustabilizował się i znajdował się w odległości około dziewięciu kilometrów od Geppersdorf. Więźniom wydawano dwa razy dziennie skromny posiłek. Warunki higieniczne panujące w tym prowizorycznym obozie były katastrofalne. Więźniowie mieli do dyspozycji tylko jeden kran z wodą.

Nie udało się uzyskać dokładnych informacji na temat zespołu wartowniczego. Ocaleni opowiadają o niemieckim więźniu funkcyjnym o imieniu Franz, który już pełnił obowiązki w Janinagrube, a także w Geppersdorf, zmuszając wyczerpanych więźniów do pracy i zabijając nieznaną liczbę z nich. Wielu zginęło w miejscu pracy i zostało pochowanych w dołach na terenie wykopów. Na początku kwietnia 1945 roku dokonano selekcji wykwalifikowanych robotników do podobozu AL Brünnlitz (czeski Brněnec). Grupa 30 więźniów (numery 77001 - 77030) dotarła do tego obozu 11 kwietnia 1945 roku. Co najmniej 59 chorych więźniów z Geppersdorf przyjęto do centralnego obozu dla chorych w Dörnhau (Kolce) 22 kwietnia 1945 roku, który wchodził w skład AL Riese. Na początku maja 1945 r. pozostałych około 200 więźniów zostało ponownie zmuszonych do marszu śmierci w głąb Rzeszy z powodu zbliżającego się frontu i po kilku dniach zostali wyzwoleni przez Armię Czerwoną. Część więźniów pozostała w Geppersdorf, gdzie 9 maja wyzwoliła ich Armia Czerwona.

Po zakończeniu wojny przesiedlona na te tereny polska ludność odnajdywała szczątki więźniów zabitych podczas robót fortyfikacyjnych. Więźniowie zostali na cmentarzu w Lubomierzu, gdzie umieszczono także tablice pamiątkową. Na chwilę obecną przy pomocy Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, główny specjalista Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, Jacek Cielecki, prowadzi dokładne badania oraz kwerendę archiwalną, aby w niedalekiej przyszłości przywrócić i przedstawić szerszemu gronu odbiorców nazwiska więźniów Marszu Śmierci z filii niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz-Birkenau do AL Geppersdorf, jak i szczegółów dotyczących funkcjonowania obozu. Trwa również dokładne ustalanie trasy Marszu Śmierci, aby w przyszłości móc przeprowadzić badania terenowe, by potwierdzić lub wykluczyć możliwość istnienie wciąż nieodkrytych grobów pomordowanych podczas marszu więźniów.