Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

- Przed nami kolejny wyjątkowy i niezwykły życiorys. Mowa o osobie, która łączy ze sobą historię II wojny światowej – żołnierza AK, z osobą która postanowiła przeciwstawić się instalacji i funkcjonowaniu systemu komunistycznego w Polsce – mówił Wojciech Trębacz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu.

Zenobia Cieślińska, ur. 17.02.1920 w Warszawie, zmarła 15.10.2004 roku we Wrocławiu. Brała udział w obronie Warszawy w 1939 roku, od 1940 działała w ZWZ, od 1942 w AK. W Powstaniu Warszawskim walczyła na Starym Mieście, miała pseudonim "Jaskółka". Wywieziona do obozu w Pruszkowie, następnie w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. Działała w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. 25 marca 1977 ukonstytuował się Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, w którym Zenobia Cieślińska aktywnie działała do ostatnich dni przemian ustrojowych w Polsce. Cieślińską poznał osobiście – badacz tego okresu – dr Grzegorz Waligóra z wrocławskiego Oddziału IPN. To właśnie on dziś nad grobem bohaterki, opisał jej działalność.

- Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, wówczas we Wrocławiu tworzyła kilkunastoosobowa grupa osób. W tym Zenobia Cieślińska, która wykazała się nie lada odwagą. Udostępniła swoje mieszkanie  przy ul. Powstańców Śląskich na działalność informacyjną Ruchu (…) Po pewnym czasie Zenobię Cieślińską zaczęli nawiedzać funkcjonariusze SB, prześladować i utrudniać życie (…) Zenobia Cieślińska przez cały czas wpierała także wydawanie gazety konspiracyjnej „Wolne Słowo” (…) Trzeba pamiętać, że dzięki odwadze takich właśnie osób, mógł powstać ruch społeczny, który następnie przyczynił się do zasadniczych zmian w Polsce – mówił dr Waligóra.

Grób Zenobii Cieślińskiej, który powstał dzięki staraniom IPN Oddział we Wrocławiu, został już wpisany na listę grobów Weteranów Walk o Wolność i Niepodległości Polski. Procedura nie byłaby możliwa, gdyby nie samo zgłoszenie. Inicjatorem - wnioskodawcą tego działania był Andrzej Jabłoński, który z rąk Wojciecha Trębacza odebrał specjalny certyfikat zaświadczający o tym fakcie. Nad grobem oprawiona została także modlitwa, następnie złożono wiązanki kwiatów oraz zapalono znicze.

W uroczystości udział wzięła młodzież ze Szkoły Podstawowej nr 83 we Wrocławiu im. Jana Kasprowicza, przedstawiciele wojska, radni sejmiku województwa dolnośląskiego, duchowni, Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich oraz pracownicy wrocławskiego Oddziału IPN. Mogiła znajduje się na cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu (pole 134, grób 167, rząd 6). „Ocalamy” to projekt symbolicznego znakowania grobów bohaterów walk powstańczych i wyzwoleńczych, pochowanych na terenie Dolnego Śląska.

Zenobia Cieślińska ps. „Jaskółka”

Zenobia Cieślińska urodziła się 17 lutego 1920 r w Warszawie. Niestety niewiele wiadomo na temat jej przedwojennego życia. Podczas Wojny Obronnej 1939 r wzięła udział w obronie rodzinnego miasta, jakim była Warszawa. W 1940 r dołączyła do Związku Walki Zbrojnej. Jej działania w konspiracji polegały na kolportażu prasy podziemnej, a od 1942 r pełniła służbę jako łączniczka, ponieważ ukończyła kurs łączności prowadzony przez Tadeusza Newelskiego na warszawskiej Pradze. Przybrała pseudonim „Jaskółka”. Wzięła udział w Powstaniu Warszawskim. Była sanitariuszką na ul. Leszno i Miodowej, a następnie do końca pełniła służbę na Starym Mieście. W powstaniu straciła ojca Stanisława, również żołnierza Armii Krajowej, który został rozstrzelany przez żołnierzy niemieckich na terenie szpitala wolskiego.  Znalazła się w obozie przejściowym w Pruszkowie, z którego została wywieziona specjalnym transportem do KL Ravensbruck. Jako więzień polityczny o numerze 66 193 została wpisana na stan obozu KL Ravensbruck w dniu 7 września 1944 r. Następnie została skierowana do AL Genehagen, w którym przebywała do końca wojny.

W komunistycznej Polsce postanowiła nie być bierna i zaangażowała się w Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, który był ogólnopolską organizacją opozycyjną działającą od 25 marca 1977, założony z inicjatywy środowisk niepodległościowych. ROPCiO stanowił próbę utworzenia jawnego, nastawionego na masowe działanie w skali kraju ruchu społecznego. Nie posiadał żadnych wewnętrznych struktur, statutu, władz ani sprecyzowanych zasad członkostwa. Miał być społecznym działaniem obywatelskim – otwartym dla wszystkich pragnących poszanowania, obrony, respektowania, umacniania, poszerzania i popularyzowania praw człowieka w Polsce. Jedynym elementem nadającym mu formę organizacyjną byli rzecznicy: L. Moczulski i A. Czuma. Nie mieli oni jednak żadnych uprawnień organizacyjnych, a ich wypowiedzi nie były wiążące wobec innych uczestników ruchu; mimo to do VI 1978 pełnili rolę niekwestionowanych liderów. O najważniejszych sprawach dla przyszłości ROPCiO decydowali jego uczestnicy podczas Spotkań Ogólnopolskich.

Terenowymi przedstawicielstwami ROPCiO były Punkty Konsultacyjno-Informacyjne, do których mogły zwracać się o pomoc osoby prześladowane. W PKI dyżury pełnili uczestnicy ROPCiO. Pierwsze PKI powstały w Warszawie (K. Janusz) i Łodzi 15 IV 1977, w kolejnych miesiącach również w Bydgoszczy (Stanisław Januszkiewicz), Katowicach (Kazimierz Świtoń), Krakowie (Stefan Dropiowski), Lublinie (Zdzisław Jamrożek), Poznaniu (Restytut Staniewicz), Przemyślu (Stanisław Kusiński), Szczecinie (Anna Krasnodębska), Gdańsku (Tadeusz Szczudłowski), Wrocławiu (Zenobia Cieślińska), Kaliszu (Mirosława Czajka), Pieszycach (Tadeusz Newelski) i Zamościu (Stanisław Czop). Ponadto w 5 miastach działały Kluby Swobodnej Dyskusji: w Gdańsku, Łodzi, Lublinie, Szczecinie, Wrocławiu (pn. Klub Refleksji Obywatelskiej). Odbywały się w nich odczyty, na ogół uczestników ROPCiO, na tematy historyczne i polityczne. W XI 1977 w celu sprawniejszego gromadzenia informacji utworzono Biuro Prasowe ROPCiO, które prowadził K. Janusz.

ROPCiO nie był jednolity pod względem ideowym, pod koniec 1977 przyznawano się do istnienia w jego ramach kilku orientacji: niepodległościowej, chrześcijańsko-demokratycznej, ludowej i Wolnych Demokratów, w praktyce krystalizowało się jeszcze środowisko narodowe w Gdańsku. Od III 1977 SB rozpracowywała ROPCiO w ramach SOR krypt. Hazardziści.

ROPCiO we Wrocławiu

Lokalne środowisko ROPCiO działało także we Wrocławiu. Jego nieformalnym liderem był Adam Pleśnar. Do czołowych działaczy należeli także m.in. Leszek Skonka, Ryszard i Helena Trąbscy oraz Zenobia Cieślińska. W mieszkaniu tej ostatniej, przy ul. Powstańców Śląskich przez krótki czas działał nawet Punkt Konsultacyjno-Informacyjny, zawieszony jednak ze względu na groźby kierowane pod adresem Cieślińskiej przez SB. Ważną formą działalności we Wrocławiu było pisanie petycji i skarg dotyczących łamania praw człowieka i popularyzowanie w ten sposób obowiązujących w Polsce Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka. Organizowano też spotkania samokształceniowe w ramach powołanego Klubu Refleksji Obywatelskiej oraz współredagowano międzyśrodowiskowe pismo „Wolne Słowo”. Zenobia Cieślińska zmarła 15 października 2004 r w samotności, lecz w ostatnich latach życia towarzyszył jej Andrzej Jabłoński, przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Wrocławskiego.