English version
I Kongres Polaków w Niemczech a wrocławska Polonia
W 2025 roku przypada 87. rocznica I Kongresu Polaków w Niemczech. Kongres, o którym mówiono, że był „wielkim dniem polskości”, odbył się w niedzielę 6 marca 1938 roku w Berlinie. Była to wielka manifestacja ludności polskiej przybyłej do stolicy III Rzeszy ze wszystkich krańców kraju, w tym także z niemieckiego Wrocławia. W kongresie wzięły udział liczne delegacje Polaków z kraju oraz z różnych ośrodków polonijnych na całym świecie – w sumie 6000 osób, w tym kilkunastoosobowa delegacja Polaków mieszkających w Breslau. Kongres zakończył się uchwaleniem ponadczasowych Pięciu Prawd Polaków, stanowiących ideową podstawę działalności powstałego w 1922 roku Związku Polaków w Niemczech.
Wrocławska Polonia, która również była reprezentowana na Kongresie, przede wszystkim kojarzy się z grupą ok. 2000–4000 Polaków mieszkających w Breslau w okresie dwudziestolecia międzywojennego, czyli w latach 1918–1939. Trzeba jednak pamiętać o dwóch innych ważnych okresach w dziejach tej społeczności. Pierwszy to lata przed I wojną światową, gdy Polonia mieszkająca w Breslau była bardziej liczna, choć nie istniały jeszcze żadne formy organizacyjne. Kolejny ważny okres to lata II wojny światowej, które były czasem wyjątkowo trudnym. W wojennym Wrocławiu liczba Polaków bardzo wówczas wzrosła, gdyż to tu trafiła duża grupa polskich robotników przymusowych m.in. cywilów z powstańczej Warszawy. Opiekę nad nimi starali się roztoczyć m.in. członkowie Polonii, jak choćby lekarz i społecznik Stefan Kuczyński.
Pamięć o wrocławskiej Polonii
Tych, spośród członków dawnej Polonii wrocławskiej, którzy po wojnie pozostali we Wrocławiu, opieką otoczyło m.in. powstałe w 1956 roku Towarzystwo Miłośników Wrocławia, przy którym przez wiele lat istniała sekcja Dawnej Polonii Wrocławskiej. Z ich inicjatywy, a także za sprawą Alicji Zawiszy będącej niejako opiekunką i strażniczką pamięci o Polakach mieszkających w Breslau, kultywowana była pamięć nie tylko o ludziach, ale także miejscach i wydarzeniach związanych z Polonią wrocławską. Niestety, obecnie nie żyje już nikt z przedstawicieli dawnej Polonii, dlatego tym bardziej wskazane jest, by pamięć o tych, którzy w niemieckim Wrocławiu mieszkali i mieli odwagę przyznawać się do swojej polskości, nie zaginęła. Temu mają służyć podejmowane przez różne instytucje i organizacje nie tylko działania memoratywne, ale także wystawiennicze, edukacyjne, popularnonaukowe itp.
Wrocławskie obchody 87. rocznicy I Kongresu Polaków w Niemczech
Z okazji święta Polonii wrocławskiej w czwartek 6 marca o godz. 12.00 przy kościele św. Marcina na Ostrowie Tumskim odbędzie się okolicznościowa uroczystość z udziałem wojskowej asysty honorowej z garnizonu Wrocław, podczas której przy tablicy upamiętniającej Pięć Prawd Polaków spod znaku Rodła zostaną złożone kwiaty. Uroczystość tę organizuje Centrum Historii Zajezdnia wraz z partnerami. Patronat honorowy nad obchodami objęli Dolnośląska Kurator Oświaty oraz Prezydent Wrocławia. Więcej na ten temat TUTAJ.
Bezpośrednio po uroczystości, 6 marca o godz. 13.30 na Wieży Matematycznej w głównym gmachu Uniwersytetu Wrocławskiego odbędzie się wernisaż wystawy poświęconej polskim studentom niemieckiego Uniwersytetu we Wrocławiu przed II wojną światową. W jej ramach zostanie pokazana przygotowana przez Delegaturę Instytutu Pamięci Narodowej w Opolu oraz Uniwersytet Opolski wystawa planszowa Augustyn Kośny – nie tylko lekarz i działacz społeczny, autorstwa prof. Adriany Dawid, prof. Uniwersytetu Opolskiego. Na 16 planszach ukazano różne oblicza Augustyna Kośnego obrazujące jego wszechstronną działalność m.in. w roli żołnierza, studenta i prezesa studenckiej korporacji, dziennikarza, polonijnego działacza mniejszościowego, a także lekarza, męża i ojca. Kolejne trzy plansze poświęcone Augustynowi Kośnemu powstały specjalnie na potrzeby prezentacji wystawy we Wrocławiu i dotyczą m.in. wrocławskich wątków z życia tego polonijnego działacza, a także jego wrocławskiego upamiętnienia.
Prezentacja wystawy planszowej o Augustynie Kośnym stała się okazją do przygotowania dodatkowej ekspozycji poświęconej polskim studentom na niemieckim Uniwersytecie we Wrocławiu przed II wojną światową. Tę część ekspozycji przygotowali: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu, Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego. Zaprezentowane zostaną m.in. oryginały unikalnych dokumentów pochodzących ze zbiorów Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego. Zwiedzający będą mogli obejrzeć m.in. księgi immatrykulacyjne, dokumenty osobowe oraz świadectwa odejścia z uczelni wydane różnym osobom, które w późniejszych latach chlubnie zapisały się w dziejach Wrocławia lub Polski. Nie zabraknie także ksiąg eksmatrykulacyjnych m.in. z 1939 roku, z danymi Polaków, którzy ze względu na polskie obywatelstwo zostali wykreśleni z listy studentów. Prawdziwą gratką będą niezwykle rzadko pokazywane dokumenty studenckie dwóch wybitnych literatów związanych z wrocławską Alma Mater jeszcze w XIX wieku: Adama Asnyka i Jana Kasprowicza.
Wystawa na Wieży Matematycznej będzie prezentowana przez ponad dwa miesiące: od 6 marca do 20 maja włącznie. Będzie dostępna przez cały tydzień (także w weekendy) z wyłączeniem każdej środy, w godzinach otwarcia Wieży Matematycznej (szczegóły na stronie Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego: muzeum.uni.wroc.pl).
Dodatkowe wydarzenia w przestrzeni wystawy na Wieży Matematycznej
Prezentowanej na Wieży Matematycznej wystawie i ekspozycji towarzyszyć będą dodatkowe wydarzenia. Pierwsze z nich już w sobotę 8 marca o godz. 10.00. Po wystawie oprowadzi Kamilla Jasińska, która ponadto wygłosi okolicznościową prelekcję. Po tej części chętni będą mogli zwiedzić gmach główny Uniwersytetu Wrocławskiego – przewodniczką również będzie Kamilla Jasińska, która jest współautorką wydanego kilka lat temu przewodnika historycznego po zabytkowych przestrzeniach tego obiektu.
Ponadto w przestrzeni wystawy przewidziana jest organizacja m.in. lekcji muzealnych i zajęć dla grup zorganizowanych, np. grup seniorów. Takie lekcje i zajęcia będą się odbywać w kwietniu. Zainteresowane osoby i instytucje prosimy o kontakt mailowy na adres: burgweide@ipn.gov.pl.
ZAPRASZAMY
Polecamy także:
Z okazji zbliżającego się święta Dawnej Polonii Wrocławskiej zapraszamy na kolejną, już 19. prelekcję z cyklu "Polacy w Breslau". Tym razem Kamilla Jasińska przybliży rozmaite miejsca spotkań wrocławskiej Polonii, a przy okazji istniejące we współczesnym Wrocławiu upamiętnienia. Zapraszamy do siedziby Towarzystwa Miłośników Wrocławia, czyli kamieniczki Małgosia, we wtorek, 4 marca na godz. 18.00. Wstęp wolny!
Więcej informacji: