Powstańcza Warszawa a wojenny Wrocław
Powstanie warszawskie to nie tylko 63 dni heroicznej walki z niemieckim okupantem. To także bezprecedensowy dramat cywilnej ludności stolicy. W ocenie historyków to właśnie ona była największą i jednocześnie najbardziej poszkodowaną grupą, gdyż ani w czasie wojny ani później nie przysługiwały jej prawa takie, jak powstańcom. Wśród dziesiątek tysięcy polskich robotników przymusowych osadzonych w niemieckim Wrocławiu i pracujących na rzecz wojennej gospodarki III Rzeszy znalazły się tysiące cywilów deportowanych z powstańczej Warszawy i okolic. Niejednokrotnie wraz z cywilami stolicę opuszczali także m.in. żołnierze Armii Krajowej. Według szacunków do pracy przymusowej w Breslau trafiło przynajmniej kilka, a nawet kilkanaście tysięcy osób, kolejne tysiące warszawiaków po krótkim pobycie w obozie przejściowym Burgweide były kierowane do pracy przymusowej w głębi III Rzeszy. Po wojnie część warszawiaków osadzonych w niemieckich obozach pracy w Breslau postanowiła pozostać we Wrocławiu. W stolicy Dolnego Śląska osiedliło się także kilkuset powstańców. Przedwojenni warszawiacy stali się powojennymi wrocławianami.
Wrocław pamięta
W roku 80. rocznicy powstania warszawskiego Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu zainicjował wzniesienie na wrocławskim Rakowcu pomnika upamiętniającego cywilną ludność powstańczej Warszawy deportowaną do wojennego Wrocławia w trakcie i po upadku powstania warszawskiego. Odsłonięcie pomnika zostało zaplanowane na 2 października – dokładnie w 80. rocznicę kapitulacji powstania. Wydarzenie to miało rozpocząć trwające do 6 października wrocławskie obchody Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy, które Oddział IPN we Wrocławiu miał zamiar zrealizować wraz z partnerami m.in. Miastem Wrocław i jednostkami Garnizonu Wrocław. W związku z sytuacją powodziową odsłonięcie pomnika, a także część innych wydarzeń została przeniesiona na późniejszy termin. Zob. Zmieniona formuła obchodów Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy.
Pamiętając o cywilach, którzy z powstańczej Warszawy trafili do wojennego Wrocławia, dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu dr hab. Kamil Dworaczek złożył 2 października kwiaty w dwóch miejscach pamięci. Najpierw pod tablicą pamiątkową znajdującą się w Zespole Szkół nr 9 na wrocławskim Sępolnie, gdzie od sierpnia 1944 roku do stycznia 1945 roku osadzonych było około 800 osób z Warszawy – kobiet wraz z dziećmi do lat 14, a następnie pod pomnikiem cywilnych ofiar II wojny światowej, znajdującym się na skwerze Ludzi ze Znakiem P przy ul. Nowowiejskiej. Kwiaty pod tablicą w szkole wraz z dyrektorem IPN złożyła Beata Duda – dyrektor Zespołu Szkół 9 we Wrocławiu. Oba upamiętnienia powstały z inicjatywy Klubu Ludzi ze Znakiem P, który od 1969 roku jest sekcją Towarzystwa Miłośników Wrocławia.
Zapraszamy na najbliższe wydarzenia, które stay się częścią tegorocznych obchodów Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy.
- 4 października (piątek) 2024 roku, godz. 18.00
Porozmawiajmy o nich i o tym, co przeżyli – okolicznościowe spotkanie połączone z prelekcją Kamilli Jasińskiej Z powstańczej Warszawy do wojennego Wrocławia – warszawiacy jako robotnicy przymusowi w Breslau
Klub Muzyki i Literatury, pl. Tadeusza Kościuszki 10 - 5 października (sobota) 2024 roku, godz. 12.00
Spacer z przewodnikami Cmentarz św. Wawrzyńca szlakiem powstańców warszawskich (i nie tylko), oprowadzają: Kamilla Jasińska i Damian Mrozek
Spotkanie przy głównej bramie cmentarza, ul. Odona Bujwida 51
Zachęcamy do przyniesienia zniczy i kwiatów - 6 października (niedziela), 13.00
Uroczysta msza święta pod przewodnictwem ks. bp. Macieja Małygi w intencji powstańców warszawskich oraz cywilnej ludności powstańczej Warszawy
Katedra pw. św. Jana Chrzciciela na Ostrowie Tumskim