Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

W poniedziałek 5 sierpnia przypada rocznica Rzezi Woli – eksterminacji tysięcy mieszkańców warszawskiej dzielnicy, w tym kobiet i dzieci, a nawet pacjentów szpitali, dokonanej przez oddziały SS i niemieckiej policji . Więcej na ten temat TUTAJ. 

Oddział Waffen-SS Oskara Dirlewangera przy ul. Towarowej, po 6 sierpnia 1944. Fot. Muzeum Powstania Warszawskiego)

Tego dnia Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu zorganizowało Marsz Pamięci, który o godz. 10.00 z wojskową asystą honorową wystawioną przez Garnizon Wrocław, wyruszył spod bramy głównej Cmentarza Św. Wawrzyńca przy ul. Odona Bujwida 51 i przeszedł szlakiem grobów Powstańców Warszawskich pochowanych na tej wrocławskiej nekropolii, zwanej Panteonem Wielkich Wrocławian. Uroczystość prowadził Wojciech Trębacz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętnienia Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu. Wyrazem hołdu dla bohaterskich Powstańców, którzy oddali życie w obronie stolicy i kraju, był uroczysty Apel Pamięci oraz salwa honorowa, a także złożenie kwiatów i zapalenie zniczy. Biogramy Powstańców przybliżył przybyłym Przemysław Mandela, o wydarzeniach Rzezi Woli mówił z kolei Jacek Cielecki.

Marsz Pamięci zatrzymał się przy grobie:

ppłk. Lesława Węgrzynowskiego

Urodzony 15 września 1885 roku w Rohatynie. Absolwent gimnazjum we Lwowie w 1903 r, rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim  Uniwersytetu Lwowskiego. Był aktywnym członkiem Polskiej Korporacji i Akademickiej  Obotritia, a także lwowskich Drużyn Bartoszowych. W 1910 r, uzyskał dyplom doktora, specjalisty farmakologii. Odbywał staże zagraniczne w Davos, Berlinie i Hamburgu. Praktykę zawodową rozwijał w uniwersyteckiej Klinice Chorób Wewnętrznych. Był również pracownikiem naukowym Zakładu Farmakologii.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił w  szeregi formującego się Legionu Wschodniego, po jego rozwiązaniu został wcielony do armii austro-węgierskiej. Był członkiem Polskich Kadr Wojskowych, a w listopadzie 1918 r.  wszedł w skład Naczelnej Komendy Obrony Lwowa jako szef służby sanitarnej w stopniu  porucznika. Po odzyskaniu niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego, podczas wojny  polsko-bolszewickie] służył jako naczelny lekarz Armii Ochotniczej, awansowany do stopnia  majora. W 1923 r. przeszedł do rezerwy.

W okresie  międzywojennym pracował w oddziale chorób wewnętrznych Szpitala  Powszechnego we Lwowie. Był również naczelnym lekarzem Towarzystwa Walki z Gruźlicą  we Lwowie oraz organizatorem i dyrektorem Lecznicy Towarzystwa Walki z Gruźlicą w  Hołosku Wielkim pod Lwowem. Utworzył pismo Ruch Przeciwgruźliczy i byt jego redaktorem. Do 1937 r. pozostawał prezesem Iwowskiego oddziału Związku Lekarzy Państwa Polskiego,  rezygnując z tej funkcji w geście protestu przeciwko wyrzuceniu ze Związku lekarzy  żydowskiego pochodzenia. W latach 1935-1939 był członkiem Naczelnej Izby Lekarskiej. We  wrześniu 1939 r. służył w szefostwie sanitarnym Dowództwa Grupy Obrony Lwowa. W czasie  okupacji sowieckiej pełnił stanowisko kierownika Kliniki Ftyzjatrycznej, stanowiącej oddział  Kijowskiego Instytutu Gruźlicy. Latem 1941 r. przedostał się do Warszawy włączając się w  nurt walki konspiracyjnej. Działał m.in. w Radzie Pomocy Żydom Żegota.

Podczas Powstania  Warszawskiego pod pseudonimem „Bartosz” służył w Sanitariacie Okręgu Warszawskiego  Armii Krajowej (kryptonim ,Bakcyl" oraz Obwodzie ,,Radwan" Warszawskiego Okręgu Armii  Krajowej) jako lekarz naczelny. Po kapitulacji Powstania współdziałał na rzecz ewakuacji  chorych i rannych ze zniszczonej stolicy. Po wojnie na krótko znalazł się w Zakopanem, gdzie  został organizatorem Sanatorium Polskiego Czerwonego Krzyża. W latach 1945-1947 byt dyrektorem Sanatoriów Przeciwgruźliczych w Bukowcu i Instytutu Zeylandowo w Kowarach.  Byt w gronie założycieli Polskiego Towarzystwa Badań Naukowych nad Gruźlicą. W 1947 r.  rozpoczął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu jako kierownikiem Kliniki Gruźlicy i Katedry Ftyzjatrii.

W październiku 1951 r. został zwolniony z  tych funkcji ze względów politycznych. Po usunięciu z uczelni od 1951 do 1953 kierował Miejską Poradnią Przeciwgruźliczą we Wrocławiu. Zmarł 10 czerwca 1956 we Wrocławiu. Został pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu. 

Odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Obrony Lwowa

Kamila Giżyckiego

Urodzony 19 sierpnia 1893 roku w Grybowie. Absolwent prestiżowego Gimnazjum  Jezuickiego w Chyrowie oraz Politechniki Monachijskiej. W trakcie pierwszej wojny światowej zmobilizowany przez armię austro-węgierską, ranny w bitwie pod Częstochową dostał się do  rosyjskiej niewoli i został wywieziony na Syberię. Dzięki koneksjom rodzinnym został zwolniony z niewoli, jednak został zmuszony do pozostania w Rosji. Czas ten wykorzystał na  podróżowanie po Syberii. W 1917 roku wstąpił do Korpusu Czechosłowackiego i w jego  szeregach walczył podczas rosyjskiej wojny domowej. W styczniu 1919 roku przeszedł do  polskiej dywizji syberyjskiej, kontynuując walkę z bolszewikami. Służył w stopniu  podporucznika, jako zastępca dowódcy pociągu pancernego. Jako jeden z nielicznych uniknął okrążenia i zagłady jednostki otoczonej w styczniu 1920 roku w rejonie Krasnojarska. Ukrywał się, lecz został aresztowany przez sowieckie organa bezpieczeństwa, spędzając dwa  miesiące w więzieniu, z którego udało mu się zbiec. Stanął na czele oddziału partyzanckiego  walczącego z bolszewikami na terenie Tuwy.

Wsławił się jako jeden z dowódców, którym udało się opanować stolicę Tuwy – Biatocarsk. Po klęsce wojsk „Białych" na tym  odcinku frontu zbiegu do Mongolii, gdzie wstąpił do oddziałów legendarnego Krwawego Barona-Romana von Ungerna-Sternberga. Służył jako dowódca oddziału chemicznego jego  improwizowanej armii. Po jej rozbiciu przez bolszewików, ponownie udało mu się zbiec I  przedostać do Mandżurii, gdzie z kolei wstąpił na służbę u tamtejszego generała  Zuolina jako instruktor wojskowy. Pracował też jako inżynier przy Kolei Wschodniochińskiej. 

W 1923 roku zdecydował się na powrót do Polski, lecz trzy lata później wziął udział w  wyprawie Ferdynanda Ossendowskiego do zachodniej Afryki. W 1934 roku kupił plantację w  Liberii, w której zamierzał osiąść, jednak w 1939 w obliczu zbliżającej się wojny powrócił do  Polski. Podczas wojny działał w Komendzie Głównej Armil Krajowej, koncentrując się na akcjach propagandowych. W tej roli spędził również Powstanie Warszawskie w stolicy. W 1946 roku przybył do Wrocławia, gdzie ostatecznie osiadł. Utrzymywał się z pisania  książek podróżniczych. Był również współzałożycielem wrocławskiego oddziału Związku Literatów Polskich. W 1956 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Zmarł 19  kwietnia 1968 roku.

Krystyny Ostańkowicz

Urodzona 17 września 1920 roku we Lwowie. W działalność konspiracyjną włączyła się już w październiku 1939 roku w rodzinnym Lwowie, służąc przy tzw. holowaniu oficerów, czyli pomocy w nielegalnym przekraczaniu granicy przez polskich wojskowych starających się  przedostać do Francji, bądź strefy okupacji niemieckiej. Od czerwca 1940 roku działała jako kurierka na trasie Kraków - Lwów, przemycając konspiracyjną korespondencję, a także broń. W grudniu 1943 roku przeszła pod rozkazy Okręgu Warszawskiego AK, służąc w 7. Pułku Ulanów AK w charakterze łączniczki, a także szkoląc się z zakresu służby i organizacji prac  sanitarnych. Po wybuchu Powstania Warszawskiego otrzymała przydział do służby sanitarnej  batalionu ,Miłosz". Asystowała przy niezliczonych operacjach rannych powstańców. Jeszcze  w trakcie trwania Powstania została awansowana do stopnia podporucznika. 4 października  1944 roku podobnie jak pozostali członkowie oddziału, została wzięta do niewoli po  kapitulacji Powstania i przetrzymywana w Zwaiglager Oflag IX C oraz Sandbostel X B. Uwolniona przez wojska amerykańskie, powróciła do Polski. Zmarła 4 lutego 1997 roku we  Wrocławiu. 

Romana Kłoczkowskiego

Urodzony 29 listopada 1894 roku. Przyszedł na świat w Armenii, jako syn potomków polskich zesłańców. Przed I wojna  światową  studiował na Uniwersytecie Państwowym w Petersburgu, skąd został powołany do wojska carskiego. Walczył na froncie południowym przeciwko wojskom tureckim. W czasie  walk dostał się do niewoli, w której spędził resztę wojny. Wiosną 1919 r. powrócił do Polski.  Wstąpił w szeregi Wojska Polskiego, otrzymując przydział do 23. Pułku Piechoty ,,Żelaznej  Dywizji" generała Żeligowskiego. W jej szeregach odbył kampanię ukraińską, a następnie wojnę polsko-bolszewicką. Po zakończeniu walk pozostał w wojsku. Służył w jednostkach  balonowych. We wrześniu 1939 r. wziął udział w walkach, jako dowódca ośrodka zapasowego 2. Batalionu  Balonowego z bazą w Parysowie pod Warszawą.

Po kapitulacji stolicy, jako jeden z  pierwszych zainaugurował działalność konspiracyjną w Legionowie, biorąc czynny udział w  powołaniu do życia Polskiego Związku Powstańczego, który później wszedł w skład Armii  Krajowej. 

W 1942 r. Roman Kłoczkowski pseudonim ,,Grosz" został dowódcą I. Rejonu VIl Obwodu AK.  W okresie Powstania Warszawskiego, aby nie narażać ludności cywilnej Legionowa na  represje, wycofał się ze swoim oddziałem do Puszczy Kampinoskiej. Po upadku powstania, w  wyniku aresztowania dowódcy, objął dowodzenie VII Obwodem AK. Po rozwiązaniu Armii  Krajowej, w styczniu 1945 r. przeniósł się do Wrocławia. Został aresztowany przez Urząd  Bezpieczeństwa za działalność konspiracyjną. Zmarł krótko po zwolnieniu, w Wigilię 1952 roku.