Powstanie Warszawskie, które wybuchło 1 sierpnia 1944 roku, o godz. 17.00, było realizacją rozkazu dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora”. Godzina W dała początek wydarzeniom, które na stałe zapisały się w historii naszego państwa i narodu, ale również w kulturze, a przede wszystkim w pamięci indywidualnej i zbiorowej.

Powstanie w Warszawie nie było ujęte w planach prowadzonej przez Armię Krajową operacji pod kryptonimem „Burza”, jednak – w konsekwencji wydarzeń wojennych – stało się realizacją podstawowych celów tej akcji. Była to walka z Niemcami oraz demonstracja niezależności i suwerenności Polaków przed Związkiem Sowieckim. Powstanie Warszawskie, nazywane Bitwą o Polskę, było ostatnią tej skali próbą walki o niezależną przyszłość państwa, Polskie Państwo Podziemne nie godziło się bowiem na instalację obcego polskiemu narodowi systemu komunistycznego niesionego przez sowieckie wojsko Józefa Stalina.

Przebieg wydarzeń skutkował dramatem nie tylko powstańców, ale także i mieszkańców Warszawy. Ponadto zadecydował o bezprecedensowej zemście na samym mieście. Było to wyrażone w rozkazie Hitlera, który mówił o zabiciu każdego mieszkańca, a także o daniu Europie odstraszającego przykładu w postaci zrównanej z ziemią stolicy Polski.

Powstanie Warszawskie – planowane na kilka dni – upadło po 63 dniach walki. W jego wyniku zginęło od 16 tys. do 18 tys. żołnierzy Armii Krajowej i od 150 tys. do 180 tys. cywilów. Niemcy planowo niszczyli budynki i infrastrukturę. Pojmanych powstańców skierowali do obozów jenieckich oraz obozów koncentracyjnych, a ludność cywilną – przede wszystkim do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.  

Dla kolejnych pokoleń pamięć o Powstaniu Warszawskim stawała się coraz ważniejszym symbolem i znakiem tożsamości i wspólnoty. 

Główne wrocławskie obchody 80. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego

1 sierpnia (czwartek), godz. 17.00

Uroczystość z wojskową asystą honorową wystawioną przez Garnizon Wrocław rozpocznie się o godz. 17.00, gdy we Wrocławiu – jak i w innych polskich miastach – zabrzmią syreny alarmowe oznajmiające godzinę W. Organizatorzy zaprosili wrocławian i Dolnoślązaków tradycyjnie na Promenadę Staromiejską pod pomnik rtm. Witolda Pileckiego – uczestnika Powstania Warszawskiego, który całe swoje życie oddał Ojczyźnie, a po wielu latach od tragicznej śmierci został uznany za jednego z najbardziej bohaterskich ludzi świata. Uroczystość, w której wezmą udział mieszkający na Dolnym Śląsku Powstańcy Warszawscy, to przede wszystkim oddanie hołdu wszystkim tym, którzy walczyli w Powstaniu, i których dotknęły represje ze strony niemieckiego okupanta. Będzie to również okazja do wręczenia odznaczeń przedstawicielom obecnego pokolenia „wiernym AK-owskiej przysiędze”. Wyrazem hołdu dla bohaterskich Powstańców, którzy oddali życie w obronie stolicy i kraju, będzie uroczysty Apel Pamięci oraz salwa honorowa, a także złożenie kwiatów przy pomniku.    

1 sierpnia (czwartek), godz. 19.00

Tuż po uroczystości przy pomniku rtm. Witolda Pileckiego na wrocławskim Rynku – w części zachodniej, przy kamieniczkach Jaś i Małgosia – odbędzie się koncert „Godzina W Obrazach”. Będzie to widowisko artystyczne mające formę dramatu muzycznego, gdzie treść stanowią powojenne utwory muzyczne oraz literatura. Historia Powstania Warszawskiego zostanie tym samym odtworzona przez aktorów, wokalistów, tancerzy i akrobatów. W repertuarze muzycznym znajdą się zarówno pieśni powstańcze, jak i utwory późniejsze oraz współczesne odnoszące się do wątków powstańczych. Pomysłodawcami projektu są Magdalena Zawartko oraz Kamil Przyboś. Organizatorem koncertu jest Centrum Historii Zajezdnia. Wstęp wolny!

Więcej informacji na stronie Centrum Historii Zajezdnia

Wydarzenia towarzyszące głównym wrocławskim obchodom 80. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego

1 sierpnia, godz. 15.30

Wrocławskie obchody 80. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskie zainauguruje – jeszcze przed godziną W – Zakład Narodowy im. Ossolińskich. O godz. 15.30 odbędzie się wernisaż wystawy „80. Rocznica Powstania Warszawskiego w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich”. Jest to eskpozycja, która powstała w oparciu o archiwalia Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego przechowywane w różnych działach wrocławskiego Ossolineum, uzupełniona o materiały przekazane przez Tadeusza Żenczykowskiego oraz żonę Kazimierza Leskiego ps. „Bradl”, uczestnika Powstania Warszawskiego. Warto pamiętać, że zarówno Jeziorański, jak i Bartoszewski, to wieloletni kuratorzy ZNiO. Dzięki uprzejmości i życzliwości Muzeum Militariów, będącego oddziałem Muzeum Miejskiego Wrocławia, na wystawie będzie można zobaczyć również dwa hełmy powstańcze z kolekcji Jacka Kijaka oraz brytyjski pistolet maszynowy Sten, który do powstańców trafiał ze zrzutów z zaopatrzeniem. Kuratorzy wystawy: Andrzej Kraska-Lewalski (Dział Dokumentów Życia Społecznego ZNiO), Katarzyna Smereczyńska (Dział Czasopism ZNIO), Krzysztof Czarniak (Dział Dokumentów Życia Społecznego ZNiO). Wernisaż wystawy z udziałem Adama Komorowskiego – syna dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” – odbędzie się o godz. 15.30 w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich przy ul. Szewskiej 37, w Auli im. Mieczysława Gębarowicza. Wstęp wolny! Wystawa będzie prezentowana do 25 września 2024 roku. Dla zwiedzających będzie dostępna od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–18.00.

Więcej na stronie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

4 sierpnia (niedziela), godz. 10.00

W niedzielny poranek w podwórku kamienicy przy ulicy Komuny Paryskiej 3, tuż przy nowo powstałym i odsłoniętym 20 maja tego roku muralu „Warszawiacy – Powstańcy – Wrocławianie” (więcej o muralu), odbędzie się koncert pieśni patriotycznych i powstańczych „Wrocław śpiewa z Warszawą”. W repertuarze powstańczych utworów wystąpi kapela podwórkowa Ferajna z Hoovera. Wstęp wolny! Organizatorem koncertu jest BohaterON. Wydarzenie jest współfinansowane przez Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

5 sierpnia (poniedziałek), godz. 10.00

W poniedziałek 5 sierpnia przypada rocznica Rzezi Woli – eksterminacji tysięcy mieszkańców warszawskiej dzielnicy, w tym kobiet i dzieci, a nawet pacjentów szpitali, dokonanej przez oddziały SS i niemieckiej policji . Tego dnia Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu zaprasza na Marsz Pamięci, który o godz. 10.00 wyruszy spod bramy głównej Cmentarza Św. Wawrzyńca przy ul. Odona Bujwida 51 i przejdzie szlakiem grobów Powstańców Warszawskich pochowanych na tej wrocławskiej nekropolii, zwanej Panteonem Wielkich Wrocławian (więcej o tym cmentarzu). W ramach projektu OCALAMY (więcej o projekcie) groby Powstańców Warszawskich zostaną odznaczone insygnium Ojczyzna Swemu Obrońcy. Marsz Pamięci zatrzyma się m.in. przy grobie ppłk. Lesława Węgrzynowskiego – uczestnika wojny polsko-bolszewickiej, żołnierza Września '39 i członka Rady Pomocy Żydom „Żegota”, który w Powstaniu Warszawskim był m.in. lekarzem naczelnym Obwodu „Radwan”, oraz Kamila Giżyckiego – pisarza i podróżnika, żołnierza ZWZ-AK, który w czasie Powstania Warszawskiego służył w Komendzie Głównej AK.

6 sierpnia (wtorek), godz. 11.00

W Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu od 6 sierpnia prezentowana będzie wystawa „63 dni niezwykłej łączności”. Jej przygotowanie poprzedził m.in. ogólnopolski konkurs plastyczny, zorganizowany przez Muzeum Poczty i Telekomunikacji oraz Chorągiew Dolnośląską Związku Harcerstwa Polskiego w ramach obchodów 80. rocznicy Harcerskiej Poczty Polowej Powstania Warszawskiego. Ekspozycja, której wernisaż odbędzie się we wtorek 6 sierpnia o godz. 11.00 w siedzibie Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu przy ulicy Zygmunta Krasińskiego 1, będzie dostępna dla zwiedzających do 2 października 2024 roku. Wstęp na wernisaż wolny!

6 sierpnia (wtorek), godz. 13.00

Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu oraz Chorągiew Dolnośląska ZHP aktywnie włączyły się w tegoroczne obchody rocznicy Powstania Warszawskiego. Oprócz wystawy prezentowanej w siedzibie Muzeum, przygotowane zostało także okolicznościowe wydarzenie, jakim będzie utworzenie Harcerskiej Rikszowej Poczty Specjalnej i przekazanie przesyłek harcerzom, po czym nastąpi przemarsz z siedziby Muzeum przy ulicy Zygmunta Krasińskiego do Urzędu Pocztowego nr 32, znajdującego się na wrocławskim Rynku. 
 

6 sierpnia (wtorek), godz. 18.00

Wśród dziesiątek tysięcy polskich robotników przymusowych, którzy podczas II wojny światowej pracowali w niemieckim Wrocławiu na rzecz wojennej gospodarki III Rzeszy, były tysiące cywilów z Warszawy. Do Breslau trafiali już od pierwszych dni Powstania Warszawskiego, jednak najwięcej transportów przypadło na pierwsze dni października 1944 roku, czyli już po upadku powstania. Ludność cywilna powstańczej Warszawy w Breslau przetrzymywana była m.in. w kilku specjalnie dla niej utworzonych obozach pracy. Niestety, nie wszystkim dane było przeżyć walki o Festung Breslau. Zagadnieniom związanym z pobytem ludności cywilnej powstańczej Warszawy w Breslau poświęcona będzie bogato ilustrowana prelekcja „Z powstańczej Warszawy do wojennego Wrocławia”, którą wygłosi Kamilla Jasińska z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN we Wrocławiu. Spotkanie odbędzie się w ramach cyklu prelekcji i spacerów „Polacy w Breslau”, realizowanego przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz Towarzystwo Miłośników Wrocławia w latach 2024–2025. Prelekcja odbędzie się w siedzibie TWM, czyli w kamieniczce „Małgosia” przy ul. Odrzańskiej 39/40. Wstęp wolny!

Inne wydarzenia organizowane przez IPN w ramach obchodów 80. rocznicy Powstania Warszawskiego

Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu przygotował szereg wydarzeń w związku z przypadającą w tym roku 80. rocznicą Powstania Warszawskiego. Wśród nich m.in. popularnonaukowe bogato ilustrowane prelekcje, spacery historyczne po miejscach związanych z obecną w Breslau ludnością cywilną powstańczej Warszawy oraz zwiedzanie cmentarzy szlakiem powstańców warszawskich (i nie tylko). 

Zwieńczeniem tych działań będą wrocławskie obchody Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy, które odbędą się w dniach od 2 do 6 października tego roku. Centralnym wydarzeniem uroczystość poświęcona cywilnej ludności powstańczej Warszawy, a także premiera filmu dokumentalnego „Ucieczka” w reżyserii Rafała Brylla, który poprzez historię Barbary Piotrowskiej-Gancarczyk ps. „Pająk” opowiadać będzie m.in. o losach warszawiaków w wojennym Wrocławiu. 

Więcej informacji na temat zaplanowanych wydarzeń już wkrótce na stronie wroclaw.ipn.gov.pl.