Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

23 maja 2024 roku Instytut Pamięci Narodowej oznaczył ich groby  specjalnym insygnium "Ojczyzna swemu obrońcy". To jednak nie koniec, bo na tej wrocławskiej nekropolii spoczywa co najmniej kilkudziesięciu polskich żołnierzy walczących o Monte Cassino.

Uroczystość, którą poprowadził Wojciech Trębacz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu, odbyła się w ceremoniale wojskowym z obecnością kompanii honorowej Wojska Polskiego i orkiestry policyjnej. Jako pierwsze uhonorowane zostały mogiły Mikołaja Bożko i Włodzimierza Pancewicza.

Wydarzenie miało charakter ekumeniczny - wyróżnieni żołnierze byli wyznania rzymskokatolickiego oraz prawosławnego. Podczas uroczystości odczytano apel pamięci, złożono znicze i wiązanki kwiatów na grobach, kompania honorowa oddała salwę honorową.

- Polacy poszli, zwyciężyli i zdobyli wzgórze. Niech ta historia będzie dla nas jak latarnia, która pokazuje, jak powinniśmy dzisiaj się zachować. Stawać po stronie dobra, sprawiedliwości i demokracji - mówił dr hab. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego oddziału IPN.

Ważnym elementem była modlitwa ekumeniczna, którą poprowadzili: ksiądz prawosławny Grzegorz Cybulski (wnioskodawca odznaczenia tych grobów) oraz ks. por. Tomasz Miencicki. Po głównych uroczystościach, zaproszeni goście przeszli kolejno wszystkie groby dzisiaj uhonorowanych. Przy każdym z nich odmówiona została modlitwa, zapalono także znicze oraz odczytano biogramy pochowanych przygotowane przez Przemysława Mandelę z Oddziałowego Biura​ Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu. Projekt "Ocalamy", realizowany przez wrocławski oddział IPN od 2018 roku.

WŁODZIMIERZ PANCEWICZ

Urodzony 08 czerwca 1907 roku w Kobylanach. Służbę wojskową odbywał w latach 1928-1930
w 9. Dywizjonie Samochodowym w Brześciu nad Bugiem. Zmobilizowany do Wojska Polskiego we wrześniu 1939 roku, został wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną w Tarnopolu. Trafił do obozu jenieckiego w Krzywym Rogu, a następnie w czerwcu 1940 roku został wysłany do Siewżełdorłagu
w Republice Autonomicznej Komi na dalekiej północy. Następnie przez obóz w Juży, już po rozpoczęciu się formowania Armii Polskiej w ZSRR pod dowództwem generała Andersa, trafił do Tatiszczewa, gdzie 3 września 1941 roku wstąpił do tworzących się polskich oddziałów. Służył w stopniu bombardiera
w 3. Karpackim Pułku Artylerii Przeciwpancernej. W szeregach tej jednostki wziął udział w Kampanii Włoskiej, walcząc pod Monte Cassino, Ankoną, nad rzeką Metauro aż po Bolonię. Do kraju powrócił zaraz po wojnie, w 1945 roku. Pracował jako nad budowach, był również kierowcą w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym we Wrocławiu. Zmarł 26 października 1968 roku.    

JAN MACIUK

Urodzony 15 lipca 1905 r. w Butyniu w powiecie krzemienieckim. Aresztowany przez Sowietów w następstwie klęski w Kampanii 1939 roku, został wywieziony w głąb ZSRR. Tam w 1941 roku wstąpił w szeregi Armii Polskiej generała Andersa. Służył w 8.Pułku Artylerii Ciężkiej i wziął udział w walkach nad rzeką Sangro, o klasztor Monte Cassino, w bitwie pod Ankoną, Faenzą oraz wreszcie o Bolonię. Po zakończeniu wojny powrócił do kraju. Ukrywał swoją kombatancką przeszłość w obawie przed represjami ze strony komunistycznego aparatu władzy. Zmarł 4 czerwca 1971 roku.

MIKOŁAJ BOŻKO

Urodzony 26 grudnia 1924 r. w Hniesinym w województwie nowogrodzkim. W 1940 roku został wywieziony w głąb ZSRR. Pracował przymusowo w kołchozie „Budienny”. W maju 1942 roku wstąpił do tworzącej się Armii Polskiej generała Andersa. Początkowo służył w 16. Pułku Piechoty 5. Kresowej Dywizji Piechoty, następnie otrzymał przeniesienie do 7. Pułku Lekkiej Artylerii Przeciwlotniczej, z którą przeszedł cały szlak bojowy w Kampanii Włoskiej. Dosłużył się stopnia kaprala i dowódcy działonu. Do Polski powrócił we wrześniu 1947 roku. Kontynuował naukę i studia. Uzyskał tytuł magistra ekonomii. Pracował m.in. jako inspektor w Wojewódzkim Związku Spółdzielni Pracy we Wrocławiu. Zmarł 15 października 1977 roku.

FRANCISZEK KORZENIK

Urodzony 15 listopada 1909 roku w Hermaniszkach. Został aresztowany przez Sowietów jeszcze we wrześniu 1939 roku. Był więziony w obozach w Równym oraz we Lwowie, a następnie latem 1941 roku wywieziony do Starobielska. We wrześniu wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR, docierając do Tockoje. Otrzymał przydział do oddziałów zaopatrzenia, do 13. Kompanii Zaopatrzeniowej 3. Dywizji Strzelców Karpackich. Brał udział w walkach w toku całej Kampanii Włoskiej, w tym również w bitwie pod Monte Cassino, gdzie został ranny. Dosłużył się stopnia starszego strzelca. Do kraju powrócił w 1947 roku. Zmarł 26 maja 1978 roku.

WŁODZIMIERZ RADZIWINOWICZ

Urodzony 1 września 1909 roku. NKWD aresztowało go w 1940 roku i osadziło w więzieniu w Wilejce. Jesienią 1941 roku został zwolniony z aresztu i pozwolono wstąpić mu w szeregi Armii Polskiej w ZSRR. Służył w kwaterze głównej Korpusu w stopniu plutonowego. Do kraju powrócił najpewniej w 1947 roku. Osiadł na Dolnym Śląsku, we Wrocławiu, gdzie zmarł 23 lipca 1980 roku.

ATANAZY DZIEMIANOWICZ

Urodzony 5 kwietnia 1896 roku. Podczas wojny służył w kwaterze głównej 5.Kresowej Dywizji Piechoty II. Korpusu Polskiego generała Andersa. Pełnił funkcję psalmisty w cerkwii polowej. Przeszedł cały szalk bojowy w Kampanii Włoskiej. Po wojnie powrócił do Polski. Zamieszkał w Świdnicy, gdzie oddał się działaniu na rzecz miejscowej parafii prawosławnej. Wraz z córką przez wiele lat prowadził chór parafii. Zmarł 31 lipca 1972 roku.

MARIAN TOMASZKIEWICZ

Urodzony 21 sierpnia 1902 roku w Niżborgu Nowym. W wieku nastoletnim brał udział w walkach o Lwów w listopadzie 1918 roku, służąc jako łącznik komendy sztabowej Naczelnej Komendy. We wrześniu 1939 roku udało mu się przedostać na Węgry, a stamtąd do Syrii, gdzie wstąpił do odtwarzającego się Wojska Polskiego. Służył w Kwaterze Głównej 1. Brygady Strzelców Karpackich, przechodząc z tą jednostką cały szlak Kampanii Afrykańskiej. Następnie walczył w stopniu sierżanta w szeregach 3. Dywizji Strzelców Karpackich od walk o Monte Cassino wiosną 1944 roku aż po wyzwolenie Bolonii w 1945 roku. Do Polski powrócił w 1947 roku.  Zmarł 17 października 1970 roku we Wrocławiu.