Nawigacja

Aktualności

"Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii" – Wrocław, 8 maja 2024

8 maja 2024 roku o godzinie 21:00 oficjalnie odsłonięty został Pomnik Żołnierzy Niezłomnych we Wrocławiu. Tym samym, zakończyły się wieloletnie starania o jego powstanie. Podświetlane szklane figury stanęły na specjalnie przygotowanym skwerze pomiędzy ulicami: Borowską, Dyrekcyjną i Glinianą.

Idea powstania tego pomnika połączyła wiele środowisk, osób i organizacji. Podkreślali to wszyscy przemawiający podczas uroczystości. Starania o jego budowę rozpoczęły się już w 2010 roku, a całość została sfinansowana ze środków Gminy Wrocław oraz dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Pomnik, którego projektantami są artyści: Tomasz i dr Konrad Urbanowiczowie z renomowanej pracowni Archiglass z Wrocławia, przedstawia postaci żołnierzy zatopionych w szklanych podświetlanych bryłach.

- Chcieliśmy symbolicznie przedstawić grupę bohaterów, jednocześnie wprowadzając  współczesne dzieło artystyczne do przestrzeni miejskiej, które porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca młode pokolenie do poznawania historii – mówili projektanci.

Umieszczenie postaci na skwerze pośród drzew ma podkreślać symbolikę konspiracji i walk partyzantów. Podświetlone szklane monumenty zwłaszcza po zmroku robią ogromne wrażenie, co podkreślali przybyli na uroczystość wrocławianie. Warto dodać, że 60 procent powierzchni skweru zajmuje zieleń, a pozostała część jest wyłożona kostką granitową, na której stoi maszt.

Warto dodać, że wszystkie zgłoszone projekty oceniał 18-osobowy sąd konkursowy, w skład którego weszli m.in. przedstawiciele IPN: prof. Krzysztof Szwagrzyk, prof. Włodzimierz Suleja, dr Andrzej Drogoń, dr Katarzyna Pawlak-Weiss. W prace pierwszych grup roboczych i komisji konkursowej zaangażowany był również Wojciech Trębacz.

Jako pierwszy, w imieniu nieobecnego prezydenta Wrocławia Jacka Sutryka głos zabrał Bartłomiej Świerczewski. Dyrektor departamentu spraw społecznych w urzędzie miejskim wyraził nadzieję, że ten pomnik będzie miejscem pamięci i zadumy o żołnierzach niezłomnych, a także miejscem edukacji.

O potrzebie edukowania młodych pokoleń mówił także prof. Stanisław Ułaszewski, prezes dolnośląskiego okręgu Światowego Związku Armii Krajowej dodając, że

- Powojenne antykomunistyczne podziemie niepodległościowe nazywane było niegdyś bandytami z lasu, obecnie określane żołnierzami niezłomnymi. To przykład pokolenia mordowanego, torturowanego, prześladowanego. Cieszę się, że doczekaliśmy odsłonięcia tego pomnika. Patrząc z perspektywy czasu historia przyznała rację naszym bohaterom - żyjemy bowiem w wolnej Polsce.

- Ten pomnik to bardzo rzecz dla Wrocławia. Będziemy mogli tu krzewić postawy obywatelskie, patriotyczne, miłość do ojczyzny i świadomość o naszej historii. Pierwsze wrażenie, jakie robi ten pomnik, jego forma i pomysł, jest bardzo pozytywna. Wypełnia nas dzisiaj radość i wzruszenie – mamy pomnik Żołnierzy Niezłomnych we Wrocławiu. I już go nie oddamy! - mówił z kolei Przemysław Lazarowicz, wnuk Adama Lazarowicza ps. „Klamra”, jednego z żołnierzy wyklętych, który stracił życie 1 marca 1951 roku na Rakowieckiej w Warszawie.

Według Dyrektora Centrum Historii Zajezdnia, dra Andrzeja Jerie, ogromną wartością pomnika, jest to, że jego powstanie połączyło wiele środowisk.

- […] Nawet opcji politycznych, z różnych stron politycznej barykady. Wokół tej idei postawienia pomnika Żołnierzy Niezłomnych we Wrocławiu był naprawdę bardzo szeroki consensus i wielka wspólna praca. Długa, bo ten pomnik powstawał kilka lat, ale warto było czekać, bo mamy teraz miejsce, z którego możemy być naprawdę dumni. […] Jedni, prześladowani przez przyniesioną na sowieckich bagnetach władzę, zostali wypchnięci poza nawias społeczeństwa. Inni, nie godząc się na komunistyczną rzeczywistość, podjęli z bronią w ręku nierówny bój o wolną Polskę i ginęli na polu walki, w zasadzkach czy mordowani w komunistycznych katowniach, również we wrocławskim więzieniu przy ul. Kleczkowskiej.

To właśnie we wrocławskim więzieniu 27 listopada 1948 r. strzałem w tył głowy zabito działaczy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość: ppłk. Ludwika Marszałka (ps. Zbroja), ppor. Stanisława Dydo (ps. Steinert), kpt. Jana Klamuta (ps. Górski) i ppor. Władysława Ciska (ps. Rom). Podobny los spotkał żołnierzy wileńskiej AK: Antoniego Tomiałojcia czy Henryka Urbanowicza. Pierwszy w chwili śmierci miał 26 lat, drugi 23 lata. I nie były to najmłodsze ofiary oprawców z więzienia przy ul. Kleczkowskiej.

Spośród ponad 800 więźniów, którzy zostali zabici w tym więzieniu, większość została pochowana w bezimiennych grobach na cmentarzu Osobowickim. Rodziny nie były informowane ani o wykonanym wyroku, ani o miejscu pochówku.

Wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, podczas uroczystości podkreślił, że koniec II wojny światowej w Europie wcale nie oznaczał kresu walk o wolną Polskę, która spod niemieckiej, na prawie pół wieku, trafiła pod sowiecką okupację.

- […] Za tę walkę o wolną Polskę, walkę prowadzoną w warunkach, w których przecież zwyciężyć nie było można. Za tę walkę prowadzoną w imię wyznawanych patriotycznych wartości i zasad, żołnierze niezłomni, żołnierze wyklęci, uczestnicy antykomunistycznego powstania w Polsce, albo jak chcą niektórzy ostatni rycerze Rzeczypospolitej, zapłacili cenę najwyższą - cenę własnego życia. Komuniści pozbawili ich tego życia, ale pozbawili ich także prawa do własnego grobu, a nawet prawa do pamięci o nich! W wolnej Polsce, żołnierze niezłomni, żołnierze wyklęci – ci po których miał nie zostać żaden ślad powracają! I zajmują należne im miejsce w naszej polskiej zbiorowej pamięci […] Wyrazem tego powrotu jest odsłaniany dzisiaj najpiękniejszy w Polsce pomnik żołnierzy niezłomnych, żołnierzy wyklętych. To szczególny, przedstawiony w artystycznej formie dowód naszej pamięci, o naszych bohaterach. To wyraz naszego szacunku, ale przede wszystkim ponadczasowe świadectwo zwycięstwa Ich moralnego zwycięstwa!

Aktu odsłonięcia pomnika dokonała major Wanda Kiałka – żołnierz AK, brała udział w akcji „Ostra Brama”, której celem było wyzwolenie Wilna przed wkroczeniem wojsk sowieckich. Więziona na Łubiance i w Butyrkach. Skazana na katorgę w Workucie.

Wyjątkowy i wyczekany monument poświęcił ks. ppłk. Maksymilian Jezierski, kapelan wojskowy z parafii pw. św. Elżbiety we Wrocławiu.

  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii – Wrocław, 8 maja 2024/ fot. M.Parysek IPN Wrocław
  • "Porusza wyobraźnię, pokazuje szacunek, oddaje cześć bohaterom i zachęca do poznawania historii" – Wrocław, 8 maja 2024
do góry