Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Wzniesienie pomnika to wspólna inicjatywa m.in. 10. Brygady Łączności, Rady Osiedla Leśnica, oddziału Instytutu Pamięci Narodowej (Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) we Wrocławiu, Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” (Centrum Historii Zajezdnia) oraz Rady Osiedla Leśnica. W przedsięwzięcie zaangażowały się także: Ośrodek Postaw Twórczych Zamek, Muzeum Gross-Rosen, Towarzystwo Miłośników Wrocławia, Stowarzyszenie Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę oraz Burmistrz Strzegomia.

Odsłonięciu pomnika towarzyszyły m.in. działania edukacyjne i popularyzatorskie, które odbyły się w Ośrodku Postaw Twórczych Zamek. Przewidziano także punkt, do którego mogły się zgłaszać się wszystkie osoby chcące podzielić się swoimi wspomnieniami lub pamiątkami z potomnymi, poprzez przekazanie materiałów do zbiorów Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” (Centrum Historii Zajezdnia). W programie Leśnickiego Dnia Pamięci zaplanowano ponadto zwiedzanie Leśnicy z licencjonowanym przewodnikiem miejskim oraz wykład-prezentację na temat pracy przymusowej w Leśnicy i jej okolicach.

AL Breslau-Lissa była pierwszą z czterech wrocławskich filii KL Gross-Rosen, a jednocześnie pierwszym z sieci około stu podobozów utworzonych w czasie II wojny światowej i podległych KL Gross-Rosen. Granitowy obelisk upamiętnia ponadto robotników przymusowych wielu narodowości, w tym Polaków, oraz jeńców wojennych osadzonych w różnych miejscach na terenie obecnego osiedla Leśnica.

Obóz utworzony został latem 1942 roku. Nadal nie wiadomo dokładnie, ilu przebywało w nim więźniów. Ewakuowany został 23 stycznia 1945 roku. Blisko 600 więźniów skierowano wówczas pieszo do obozu Gross Rosen. Musieli ciągnąć wozy i sanie przez 70 km. Marsz trwał 3 dni. Wedle nielicznych relacji – co zakrawa na cud - wszyscy więźniowie podobno ten marsz przeżyli. A były wśród nich postacie naprawdę nietuzinkowe.

ZOBACZ VIDEO TUTAJ

Gospodarzem wtorkowych uroczystości był dowódca 10. Brygady Łączności płk. Dariusz Dejneka. Przybyłym gościom historię tego miejsca przedstawiła Kamilla Jasińska z wrocławskiego IPN oraz Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu oraz Rafał Węglarowicz z 10. Brygady Łączności we Wrocławiu. Osłonięty pomnik jest dziełem artysty rzeźbiarza i mistrza Polski w obróbce kamienia Jerzego Zyska.

Wśród przybyłych gości znaleźli się m.in. przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, służb mundurowych Garnizonu Wrocław, służb konsularnych, jednostek miejskich oraz instytucji kultury, nauki i oświaty, organizacji i stowarzyszeń oraz parafii. Podczas uroczystości obecna była młodzież ze szkół podstawowych nr 22, 24, 51 i 95 oraz Liceum Służb Mundurowych i VI LO, harcerze Związku Harcerstwa Polskiego m.in. z komendy Chorągwi Dolnośląskiej oraz Hufca im. Polonii Wrocławskiej, mieszkańcy Wrocławia i okolic, a przede wszystkim mieszkańcy osiedla Leśnica. Na uroczystość przbyli także kombatanci, zesłańcy Sybiru i ich bliscy, bliscy ofiar zbrodni katyńskiej i więźniowie polityczni. Szczeólnie gorąco powitane zostało środowisko byłych polskich robotników przymusowych – Polaków wojennego Wrocławia zrzeszonych w Stowarzyszeniu Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę oraz w Klubie Ludzi ze Znakiem P, który jest sekcją Towarzystwa Miłośników Wrocławia.

- To Państwo – jako uczestnicy tragicznych wydarzeń, jakie rozgrywały się w wojennym Wrocławiu – jesteście nie tylko świadkami historii, ale przede wszystkim jej uczestnikami i strażnikami. Dziękujemy, że są Państwo dzisiaj z nami – mówiła współprowadząca Kamilla Jasińska.

Jako pierwszy głos zabrał gospodarz tego terenu i główny organizator uroczystości - pułkownik Dariusz Dejneka. Następnie Andrzej Jaroch, przewodniczący Sejmiku Województwa Dolnośląskiego, dr hab. Kamil Dworaczek - dyrektor wrocławskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz dr Andrzej Jerie – dyrektor Centrum Historii Zajezdnia, która mocno przyczyniła się do wzniesienia tego pomnika i organizacji Leśnickiego Dnia Pamięci o ofiarach pracy przymusowej. Na zakończenie tej części głos zabrał Martin Kramer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec.

Szczególnie wyczekiwane było przemówienie Leokadii Wieczorek, prezes Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę, należącej także do Klubu Ludzi ze Znakiem P.

- Niestety, nie ma już wśród uczestników dzisiejszej uroczystości – wśród członków Klubu Ludzi ze Znakiem P oraz Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę – tych, którzy byli osadzeni w tym obozie. Nie znaczy to jednak, że o nich nie pamiętamy. W imieniu tych już zmarłychoraz nas – pozostałych jeszcze przy życiu byłych robotników przymusowych III Rzeszy – a jest nas już niewielu – pragnę wyrazić serdeczne podziękowanie wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego pomnika, którego tak bardzo brakowało na mapie naszych znaków pamięci. Naszych, czyli Polaków wojennego Wrocławia. Mam nadzieję, że miejsce to będzie nie tylko miejscem pamięci, ale także miejscem edukacji i opowiadania o tym, czym była wojna  – mówiła Leokadia Wieczorek.

W tym niezwykłym miejscu i niezwykłych okolicznościach Leokadia Wieczorek wręczyła Złote Medale za zasługi na rzecz Stowarzyszenia. Prezydium Zarządu Okręgowego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę podjęło uchwały o odznaczeniu ZŁOTYM MEDALEM za zasługi:

pułkownika DARIUSZA DEJNEKĘ dowódcę 10. Brygady Łączności

kapitana ARKADIUSZA PACIEJEWSKIEGO z 10. Brygady Łączności

doktora habilitowanego KAMILA DWORACZKA dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu

ZBIGNIEWA MAGDZIARZA prezesa Towarzystwa Miłośników Wrocławia

Na zakończenie tej części głos zabrał Robert Suligowski – przewodniczący Rady Osiedla Leśnica, który mówiił jak ważne jest to, by takie pomniki, takie miejsca pamięci żyły i przemawiały oraz uczyły.

Pomnik został odsłonięty przez świadka historii – Leokadię Wieczorek oraz płk. Dariusza Dejnekę, gospodarza terenu, dowódcę 10. Brygady Łączności. Na zakończenie poświęcono pomnik, a przybyły delegacje złożyły wiązanki kwiatów pod obeliskiem. Zapalono także znicze.