Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu Wojciech Trębacz, zwracając się do zebranych, podkreślił wyjątkowość każdej z przynajmniej kilkudziesięciu dotychczas zorganizowanych uroczystości w ramach projektu Ocalamy - przedsięwzięcia prowadzonego przez IPN i Dolnośląski Urząd Wojewódzki. Wicewojewoda Dolnośląski Jarosław Kresa podziękował rodzinie bohaterów projektu i podkreślił jego znaczenie, daleko wykraczające znaczeniem poza społeczności lokalne. Głos zabrali jeszcze: Tytus Czartoryski – radny Sejmiku Województwa Dolnośląskiego, Józef Słomian – syn Adama Słomiana, w imieniu licznie zgromadzonej rodziny oraz proboszcz miejscowej parafii ks. Adam Prorok. Spotkanie w dniu 24 lipca 2023 r. zostało przygotowane przez pracowników OBUWiM: Przemysława Mandelę, Wojciecha Trębacza i Renatę Winiarską oraz radnego Sejmiku Województwa Dolnośląskiego Damiana Mrozka.

Adam Słomian – ur. 19.11.1910 r. w Białej. 28 sierpnia 1939 roku został zmobilizowany do 25. Pułku Piechoty 7. Dywizji Piechoty. Brał udział w bitwie pod Częstochową, gdzie na pozycje polskiej dywizji nacierały dwie niemieckie dywizje pancerne oraz elementy czterech kolejnych dywizji piechoty. Po trzydniowych zaciętych walkach 7. Dywizja Piechoty została zmuszona do odwrotu w kierunku Janowa, gdzie ostatecznie została rozbita przez znaczne siły Wehrmachtu. Lekko ranny Adam Słomian 4 września 1939 roku został wzięty do niewoli i skierowany do obozu jenieckiego Stalag IV w Elsterhorst w Saksonii. Wiosną 1940 roku wbrew konwencjom haskim, żołnierzom polskim przebywającym w obozie odebrano status jeńców wojennych i skierowano do pracy przymusowej w okolicznych gospodarstwach rolnych. Wśród nich był także Adam Słomian . Dotrwał do końca wojny, który nadszedł wraz z zajęciem tych obszarów przez Armią Czerwoną. Następnie już wolny, pieszo powrócił do Polski. W 1946 roku przybył na ziemie zachodnie, do wsi Witkowo, gdzie zajął niewielkie gospodarstwo rolne i założył rodzinę. Zmarł w 1995 roku.

Władysław Słomian ur. 1902 r. był jedną z 40 ofiar pierwszej masowej egzekucji w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Aresztowany przez policję kryminalną w Katowicach w charakterze zakładnika za zamach na przedstawiciela administracji okupacyjnej, został 22 listopada 1940 roku rozstrzelany wraz z pozostałymi w pobliżu Auschwitz przez pluton egzekucyjny składający się ze strażników obozowych pod dowództwem SS Untersturmführer Tägera. Akty zgonu sporządził lekarz obozowy SS-Hauptsturmführer Max Popiersch, a na dokumentacji spoczywał również podpis komendanta obozu w Auschwitz SS-Hauptsturmführera Rudolfa Hössa. Egzekucja miała charakter pokazowy dla więźniów, aby zniechęcić ich do prób ucieczek po udanej akcji podjętej przez Leona Majchera 19 listopada 1940 roku. Zgodnie z relacjami, więźniom zakomunikowano, że w wyniku każdej kolejnej ucieczki więźnia w jego rodzinnej miejscowości zostanie rozstrzelanych 40 osób.