English versionJakie są obecne priorytety wrocławskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej?
IPN niezmiennie bada i popularyzuje najnowszą historię Polski, przede wszystkim okres dwóch totalitaryzmów. Jako Oddział kładziemy duży nacisk na historię lokalną. Jeśli chodzi o okres wojenny, to bardzo ważnym tematem są obozy pracy przymusowej na Dolnym Śląsku, w której przebywało też mnóstwo Polaków. Nie ma co ukrywać, że zarówno w przypadku badań naukowych, czy edukacji był to temat mocno zaniedbany. Niesłusznie, gdyż jest to niezwykle ważny wątek historii naszego regionu związany przy tym z trudnym losem Polaków, ofiar niemieckiego totalitaryzmu. Chcemy nadrobić te zaległości, zaczynając od działań wokół największego obozu istniejącego niegdyś na terenie dzisiejszego Wrocławia – czyli Burgweide (dzisiejsze Sołtysowice).Przygotowujemy wystawę, książkę oraz upamiętnienie. To jednak tylko początek naszych działań na tym obszarze. Chcemy też kontynuować pracę wśród dzieci i młodzieży w naszych Przystankach Historia, które funkcjonują już w kilku miastach (Wrocław, Legnica, Brzeg). Działa w nich bardzo aktywny zespół pod kierunkiem Joanny Demków. Niezmiennie stawiamy na nowe technologie w edukacji. To nie tylko przenoszenie uczniów do rzeczywistości wirtualnej za pomocą gogli VR, ale też wykorzystanie smartfonów i tabletów graficznych.
Ważne jest też wychodzenie z naszą ofertą do miast powiatowych, poza stolicę regionu. Moim zamierzeniem jest przypominanie ważnych rocznic właśnie tam - szczególnie tych związanych z „Solidarnością”. 13 grudnia 2022 r. organizowaliśmy uroczystości w Jeleniej Górze, 2 września będziemy w Wałbrzychu (to rocznica podpisania porozumienia wałbrzyskiego), a 13 grudnia najpewniej w Legnicy. Warto dodać, że pracowników pionu lustracyjnego i archiwalnego czeka duże wyzwanie związane z nowelizacją ustawy o służbie cywilnej i objęcie lustracją urzędników państwowych. To kilkadziesiąt tysięcy osób, których sprawdzenia muszą dokonać pracownicy IPN.
Jakimi ostatnimi osiągnięciami mogą się Państwo pochwalić?
Ważnym sukcesem całego IPN był Kongres Pamięci Narodowej na Stadionie Narodowym w Warszawie, który jednocześnie stanowił okazję do pokazania bogatej oferty IPN oraz dorobku ostatnich kilku lat. Zaprezentowaliśmy przy tym dorobek Biura Nowych Technologii: gry komputerowe o charakterze edukacyjnym: Grę Szyfrów oraz Szybowcową ’87. Ta druga tworzona była przy udziale wrocławskiego Oddziału IPN. Wprowadza użytkownika w świat podziemnej drukarni Solidarności Walczącej. Grę prezentowaliśmy też w czasie Nocy Muzeów, przy okazji której odwiedzający mogli również zobaczyć nasze archiwum.
W sferze edukacyjnej możemy pochwalić się otwarciem kolejnych Przystanków Historia oraz przeprowadzeniem w tym roku stu kilkudziesięciu inicjatyw o charakterze edukacyjnym. Te liczby mówią same za siebie. Umiędzynaradawiamy prowadzone badania naukowe, publikujemy też ważne prace. Tu nieskromnie wymienię moją ostatnią książkę wydaną w grudniu 2022 r. pt. „W cieniu radioaktywnej chmury. Konsekwencje katastrofy czarnobylskiej w Polsce”. Odpowiada ona na szereg ważnych pytań związanych z awarią i jej skutkami, cieszy się zresztą dużą popularnością. Istotną publikacją wydaną w ostatnim czasie jest też album o gen. Władysławie Andersie przygotowany m.in. przez naszego pracownika dr. hab. Jerzego Kirszaka. Można też wspomnieć o licznych upamiętnieniach, w tym o kilkuset wpisanych do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, mogił osób zaangażowanych w walkę o Niepodległą Rzeczpospolitą, o ważnym społecznie projekcie „Ocalamy”, dzięki któremu m.in. uratowano od fizycznej likwidacji wielu grobów.
Jakie plany ma Instytut na przyszły rok?
Przy tej okazji trzeba wspomnień o jeszcze jednym priorytetowym projekcie IPN, jakim jest projekt „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”. Koncentruje się on na wkładzie Polaków w zwycięstwo nad III Rzeszą. Przyszły rok to okrągła 80. rocznica najważniejszych bitew na froncie zachodnim, w których brali udział Polacy, z bitwą pod Monte Cassino na czele. Mamy plany upamiętnienia tych wydarzeń. Mam tu na myśli m.in. działania edukacyjne, w tym też wystawy. Rok 2024 to także 85. rocznica wybuchu II wojny światowej. We wrześniu chcemy zaprezentować dwie publikacje związane z tym tematem, które od jakiegoś już czasu przygotowywane są w Oddziale. Jedna będzie dotyczyła polskich lotników, druga zaś działań Abwehry względem Polski. W sferze upamiętnień bardzo istotna jest dla nas sprawa stworzenia kwatery Żołnierzy Niezłomnych na Cmentarzu Osobowickim. Jest to proces złożony i rozciągnięty w czasie, ale jest duża szansa, że w przyszłym roku uda się ten projekt sfinalizować.
Jakie działania podejmuje IPN w obszarze edukacji?
W ramach działań OBEN we Wrocławiu prowadzimy liczne prelekcje dla młodzieży, warsztaty dla najmłodszych czy nauczycieli. Organizujemy różnego rodzaju wydarzenia, w ramach których popularyzujemy najnowszą historię Polski: festyny, biegi, turnieje piłki nożnej, turniej szermiercze, koncerty patriotyczne, pokazy filmów, półkolonie i obozy historyczne dla dzieci. Przypominamy o polskich bohaterach poprzez konkursy związane z udzielaniem pierwszej pomocy przedmedycznej, przez co uczymy młodych ludzi odpowiedniej postawy obywatelskiej. Dzięki naszym działaniom wielokrotnie łączymy pokolenia i do współpracy zapraszamy nie tylko przedszkola, szkoły i uniwersytety, ale również stowarzyszenia, działaczy opozycji antykomunistycznej oraz świadków historii.
Jakie działania macie Państwo w planach podjąć w obszarze edukacji w szkołach?
Nadal będziemy podejmować działania, o których wspomniano wcześniej. Poza tym przygotowujemy nowe projekty edukacyjne. Dla najmłodszych chcemy zaproponować lekcje o małych bohaterach II wojny światowej, połączone z udzielaniem pierwszej pomocy przedmedycznej (bandażowanie, opatrywanie ran, numer alarmowy). Tych nieco starszych chcemy wprowadzić w tajniki kryptologii, w tematykę kodowania, odczytywania szyfrów, przez co zachęcimy uczestników naszych zajęć do poznania historii Enigmy oraz skorzystania z aplikacji VR „Gra szyfrów”.
Jakie jest Państwa stanowisko co do Pomnika Żołnierzy Wyklętych we Wrocławiu?
Powstanie Pomnika Żołnierzy Wyklętych we Wrocławiu jest to naturalna konsekwencja przemian społecznych i politycznych w Polsce po 1990 r. i logiczne następstwo budowy naszej tożsamości, tradycji i nie bojąc się tego określenia polityki historycznej suwerennego państwa. IPN popiera słuszną inicjatywę miasta budowy pomnika i wyraża nadzieję, że w niedługiej perspektywie uda się sfinalizować ten projekt.
Jakie publikacje szykują się w Państwa wydawnictwie w najbliższym czasie?
Należy zaznaczyć, że wydawnictwo IPN to ważny element polskiej kultury i edukacji, a jego oferta wydawnicza pozwala na poznanie historii Polski oraz rozwijanie świadomości historycznej. Podanie wszystkich, planowanych przez nas książek – z uwagi na ich mnogość – jest trudne i będzie to wybór subiektywny.
Ja zwróciłbym uwagę na książkę Daniela Koresia - W cieniu wyroku na miasto. Pułkownik dyplomowany Józef Szostak „Filip” (1897–1984). Książka to biografia kontekstowa płk. dypl. Józefa Szostaka „Filipa” (1897–1984), szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK. Życie i kariera zawodowa tego wybitnego oficera, kawalerzysty i sztabowca były przede wszystkim pretekstem do przeprowadzenia szczegółowej i krytycznej analizy procesu decyzyjnego w KG AK w ostatniej dekadzie lipca 1944 r. W rezultacie wypracowano nowe, pogłębione spojrzenie na jeden z kluczowych problemów polskiej historii najnowszej. Ponadto po raz pierwszy w dotychczasowym dorobku historiografii tak drobiazgowo poddano surowej ocenie działalność w czasie powstania warszawskiego sztabu ścisłego dowódcy AK, którego Szostak był jedną z kluczowych postaci.
Inną pozycją, którą warto polecić jest Wspólna historia? 50 lat doświadczeń Polaków, Czechów i Słowaków w warunkach niepodległości, okupacji i reżimów totalitarnych (1918-1968), red. Dariusz Dąbrowski. To publikacja pokonferencyjna, której zamierzeniem była próba porównania doświadczeń Polaków, Czechów i Słowaków związanych z okresem kształtowania nowoczesnego społeczeństwa i jego funkcjonowania w różnych warunkach politycznych i społecznych lat 1918–1968 (walka o niepodległość, system międzywojenny, okres totalitaryzmu nazistowskiego i komunistycznego). Jest to próba ukazania wspólnych lub ewentualnie różnych doświadczeń Polaków, Czechów i Słowaków związanych z procesem przechodzenia od okresu niepodległości do podporządkowania naszych państw przez reżimy totalitarne (nazistowski, a następnie komunistyczny). Porównanie wzajemnych wyobrażeń, postrzegania bądź stereotypów związanych z sytuacją polityczną i międzynarodową. Porównanie działań mających na celu wprowadzenie i umocnienie reżimów totalitarnych w obu państwach (w sferze polityki, gospodarki, kultury).
Rozmawiała Martyna Jersz