Nawigacja

Oddziałowa Komisja we Wrocławiu (stan na sierpień 2018 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne.

Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej polegającej na zabójstwach nieustalonej liczby osób w latach 1945 – 1956 na terenie więzienia przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu, które były osadzone w tym więzieniu, przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w związku z ich przynależnością do polskich organizacji niepodległościowych,  co stanowi represję ze strony funkcjonariuszy państwa komunistycznego o znamionach zbrodni przeciwko ludzkości  (S 60/11/Zk).

W toku dotychczas wykonanych czynności w śledztwie ustalono, że na początku lat 90-ych ówczesna Okręgowa Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu  prowadziła postępowanie sprawdzające dotyczące ustalenia okoliczności śmierci osób pozbawionych życia w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu, w latach 1945-1956.

W ramach tego postępowania przesłuchano w charakterze świadka Jana S. – księdza katolickiego, który w latach  1946-1947 pełnił posługę w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Świadek ten zeznał, iż w tym okresie uczestniczył w około 50 egzekucjach osób skazanych na karę śmierci i opisał szczegółowo przebieg egzekucji dokonywanych przez rozstrzelanie. Podniósł, że ten sposób wykonywania kary śmierci stosowany był tylko wobec więźniów skazanych z przyczyn politycznych, wobec pozostałych wykonywano karę śmierci poprzez powieszenie. Jan S. zeznał, iż wyroki śmierci przez rozstrzelanie były wykonywane w tajemnicy, do dochowania której on został również zobowiązany. Nigdy nie był informowany o nazwiskach osób, których egzekucje dotyczyły, wskazał ponadto, iż z rozmów z osobami, którym udzielał ostatniej posługi wynikało, iż należeli oni do Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych i innych organizacji niepodległościowych. Osoby te mówiły mu, że znęcano się nad nimi w czasie śledztwa, sam również widział u nich ślady bicia, jak też oznaki załamania psychicznego.

Drugim przesłuchanym świadkiem był Marian D., który zeznał między innymi, że gdy przebywał w więzieniu we Wrocławiu przy ul. Kleczkowskiej, widział latem 1946 roku z okna celi, prowadzoną przez służbę więzienną grupę 12 osób, wśród których była jedna kobieta. Grupa ta została wprowadzona do budynku, a po chwili słychać było stamtąd odgłosy strzałów z karabinu. Straceni mieli być członkami AK. Z zeznań świadka wynika nadto, że w późniejszym czasie był w tym pomieszczeniu i widział na ścianie ślady po kulach oraz ślady zaschniętej krwi.  

Z dołączonego do akt opracowanego w 1989 roku komunikatu końcowego Komisji d/s wyjaśnienia okoliczności pochówku więźniów na polach 81a i 120 Cmentarza Osobowickiego w latach 1946-1954, powołanej przy Wojewodzie Wrocławskim, wynika m.in., że na Cmentarzu Osobowickim w latach 1946-1954 na zlecenie więzienia, obecnie Zakładu Karnego przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu, pochowano 773 zmarłych, w tym m.in. 114 osób – to straceni z wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego, Sądu Okręgowego i Specjalnego Sądu Karnego, 48 osób – to tymczasowo aresztowani lub skazani na terminowe kary więzienia, którzy zmarli lub popełnili samobójstwo, 35 osób – to niemowlęta zmarłe w więziennym żłobku, 64 osoby – to ofiary zabójstw, wypadków drogowych i nagłych zgonów na terenie Wrocławia w latach 1946-1947, 512 osób – to zmarli w okręgowym szpitalu więziennym.

W materiałach sprawy znajduje się ponadto wyciąg z listy straconych w więzieniach PRL w latach 1944 – 1956 dotyczący straceń na terenie Dolnego Śląska, zawierający dane 166 osób.

W ramach prac archeologicznych prowadzonych na zlecenie Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na terenie Cmentarza Osobowickiego we Wrocławiu połączonych z ekshumacjami szczątków ludzkich, w tym ponad 350 więźniów straconych i zmarłych w więzieniach wrocławskich w latach 1945 – 1956 – ofiar stalinowskiego terroru komunistycznego, w tym członków organizacji WiN i Armii Krajowej, w ramach porozumienia zawartego między Sekretarzem Generalnym Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Wojewodą Dolnośląskim, Prezydentem Wrocławia oraz Dyrektorem Oddziału I.P.N. we Wrocławiu wydobywane były na polach 81a i 120 m.in. szczątki ciał osób, które zginęły od strzału w głowę, jak również posiadające obrażenia przyżyciowe.

Po zakończeniu tych prac z Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej we Wrocławiu uzyskano bogaty materiał w postaci pięciu płyt CD-R, w tym na jednej z nich znajdują się wyniki prac archeologicznych opisane w tabeli oraz lista ujawnionych ofiar, a na pozostałych czterech dokumentacja fotograficzna z powyższych badań. Zawartość pierwszej płyty wydrukowano i dołączono do akt sprawy.

Z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej we Wrocławiu uzyskano natomiast opinię sądowo – lekarską sporządzoną przez zespół specjalistów z medycyny sądowej i antropologii z prowadzonych badań archeologicznych i ekshumacyjnych.

Z Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów we Wrocławiu uzyskano  akta spraw karnych prowadzonych w latach 40-ych i 50-ych przeciwko ujawnionym w sprawie pokrzywdzonym, które są poddawane oględzinom. W dużej mierze śledztwa prowadzone przeciwko w/w osobom obejmowały również szereg innych osób, co do których także istnieje uzasadnione podejrzenie, że nad nimi znęcano się i w tym zakresie także prowadzone są czynności procesowe mające na celu wszechstronne wyjaśnienie okoliczności. W tym zakresie jednak, jeżeli nie zachodzi jednocześnie uzasadnione podejrzenie popełnienia zbrodni sądowej, materiały są wyłączane do odrębnego postepowania. W jego ramach badane są także okoliczności legalności pozbawienia wolności danej osoby pod kątem stwierdzenia nielegalnego pozbawienia wolności podpadającego pod znamiona zbrodni komunistycznej przeciwko ludzkości, a więc trwającego ponad 14 dni, poprzez niezastosowanie w terminie lub nieprzedłużenie tymczasowego aresztowania. W takim przypadku osoby materiał dowodowy jest często nawet bogatszy, bowiem pokrzywdzony, który po jakimś czasie wyszedł na wolność, zdawał relację ze swoich przeżyć swoim bliskim, którzy obecnie składają w sprawie zeznania. Bezpośredni pokrzywdzeni w zdecydowanej większości już zmarli, ale w większości żyją ich zstępni, a w wyjątkowych wypadkach małżonkowie – najczęściej żony. W trakcie śledztwa ustalono m.in. dużą grupę osób skazanych za działalność w dolnośląskich strukturach organizacji „Wolność i Niezawisłość”. Uzyskano już z Urzędu Stanu Cywilnego we Wrocławiu odpisy zupełne aktów zgonu wszystkich osób pokrzywdzonych zmarłych w toku śledztw w latach 1948 – 1954 lub co do których wykonano orzeczone kary śmierci, a pochowanych na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu, a z Zarządu Cmentarzy Komunalnych we Wrocławiu stosowne fragmenty z księgi cmentarnej zawierające zapisy dotyczące w/w osób, nagrane także na płytę CD. W stosunku do tych pokrzywdzonych, co do których przeprowadzono ekshumacje, powołano już także biegłego z Zakładu Medycyny Sądowej we Wrocławiu w celu uzyskania opinii zawierającej rozstrzygnięcia co do bezpośredniej przyczyny zgonu. Obecnie uzyskano już stosowne opinie odnośnie dziewięciu osób i oczekiwane są opinie dotyczące pozostałych osób ekshumowanych w 2011 roku. Sprawa ma więc w dalszym ciągu charakter rozwojowy i obejmuje dużą ilość pokrzywdzonych. Czynności procesowe wykonywane są na bieżąco.

W przypadku zebrania pełnego materiału dowodowego dotyczącego danej osoby, co której wykluczono zaistnienie zbrodni sądowej, na bieżąco wyłączane są powyższe materiały w zakresie spowodowania pozbawienia życia w/w osoby lub też ewentualnie podejrzenia znęcania się nad nią, w celu przeprowadzenia odrębnego postępowania. Dotychczas materiały takie wyłączono w stosunku do 44 osób, a wobec 39 spośród nich sprawy zostały już zakończone.

 

Śledztwo w sprawie represji stanowiącej zbrodnię przeciwko ludzkości , polegającej na fizycznym i psychicznym znęcaniu się w okresie od dnia 2 grudnia 1945 r. do dnia 11 marca 1946 r. w Kluczborku oraz w Poznaniu nad pozbawionym wolności Czesławem P. przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego , a tym samym przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego , działających w strukturach państwa totalitarnego , posługującego się na wielką skalę terrorem dla realizacji celów politycznych i społecznych , poprzez wielokrotne bicie go w trakcie przesłuchań , celem uzyskania od niego określonej treści wyjaśnień w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przeciwko niemu , co stanowiło poważne jego prześladowanie w związku z zarzucaniem mu przynależności do grupy o określonych przekonaniach politycznych ( sygn. akt S 68.2017.Zk).

Dnia 24 kwietnia 2017 r. w Opolskiej Delegaturze Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu w ramach postępowania o sygn. Ko 28.2016 przeanalizowano akta Sądu Wojewódzkiego w Katowicach o sygn. XVI 1 Ko 593/94 z wniosku Czesława P. o odszkodowanie tytułem niesłusznego jego skazania wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 1946 r. , sygn. Sr 912/47 za przestępstwo z art. 1 Dekretu o Ochronie Państwa z dnia 30 października 1946 r.

Czesław P. w piśmie z dnia 25 stycznia 1994 r. skierowanym do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu napisał m.in. , że w dniu 2 grudnia 1945 r. został aresztowany i umieszczony w areszcie Urzędu Bezpieczeństwa w Kluczborku , a następnie w Poznaniu. Po skazaniu przez Wojskowy Sąd Rejonowy na 3 lata więzienia za czyn z art. 1 Dekretu o Ochronie Państwa z 30 października 1946 r. osadzono go w więzieniu w Poznaniu, skąd zwolniono dnia 17 grudnia 1946 r. oraz , że w śledztwie podczas przesłuchań był wielokrotnie dotkliwie bity przez przesłuchujących go funkcjonariuszy .

Powyższe spowodowało , iż sprawę Ko 28.2016 wykreślono z rejestru „Ko” Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu , a następnie wpisano ją pod nowy nr „S” w repertorium tejże jednostki , nadając nr „S” - S 68.2017.Zk dla procesowego rozstrzygnięcia czy na szkodę Czesława P. popełniono komunistyczną zbrodnię przeciwko ludzkości.  Dnia 18 października 2017 r. w przedmiotowej sprawie wszczęto śledztwo o przestępstwo z art. 247 § 1 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 1575 ).   

W przebiegu dotychczasowego postępowania wykonano następujące  czynności :

1/dokonano przeglądu akt byłego Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu Wydział IV Karny-Rewizyjny o sygn. III Ko 837/93/Un oraz akt byłego Sądu Wojewódzkiego w Katowicach o sygn. XVI 1 Ko 593/94 zawierających odpowiednio materiały dotyczące sprawy prowadzonej z wniosku Czesława P. o stwierdzenie nieważności wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 1946 r. , sygn. Sr 912/47 skazującego ww za przestępstwo z art. 1 Dekretu o Ochronie Państwa z dnia 30 października 1946 r. oraz wniosku o odszkodowanie tytułem jego niesłusznego skazania ,

2/dokonano analizy akt Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu o sygn. Sr 912/47 w sprawie prowadzonej przeciwko , m.in. Czesławowi P. o przestępstwo z art. 1 i 11 w zw. z art. 1 Dekretu o Ochronie Państwa z dnia 30 października 1944 r. (sygn. IPN Po 75/1622 , t.1 i 2 ) uzyskanych z Archiwum Oddziałowego Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu ustalając , m.in. dane pozostałych 21 osób objętych aktem oskarżenia wraz z Czesławem P. , dane osobowe funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego prowadzących śledztwo oraz treść wyjaśnień poszczególnych oskarżonych , w których opisali stosowane wobec nich metody śledcze , pod kątem popełnienia przestępstwa z art.  247 § 1 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu .  Uzyskano również dane wskazujące na popełnienie wobec ww osób przestępstwa z art.189 § 2 kk w zw. z art. 231 § 1 kk w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu polegającego na bezprawnym pozbawieniu wolności na okres powyżej dni siedmiu poprzez niedopełnienie obowiązku wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu w ciągu 48 godzin od zatrzymania przez funkcjonariusza państwa komunistycznego ,

3/dokonano szczegółowej analizy akt sądowych o sygn. R 5/46 Wojskowego Sadu Rejonowego w Poznaniu dotyczących Czesława P. i pozostałych 21 osób wraz z wyrokiem wydanym w przedmiotowej sprawie ,

4/uzyskano odpis skrócony aktu zgonu Czesława P. (zmarł w dniu 07.12.1996 r.) ,

5/ustalono dane osobowe wskazanych wyżej 21 osób współoskarżonych , a następnie skazanych wraz z Czesławem P. w toku postępowania o sygn. R 5/46 wraz z danymi dotyczącymi ich aresztowania oraz protokołami przesłuchań oraz wyjaśnieniami złożonymi przez niektórych z nich w toku rozprawy sądowej , w których opisali stosowane wobec nich metody śledcze ,

6/przesłuchano w charakterze świadka Adama P. – syna Czesława P. , który potwierdził wcześniejsze relacje ojca na temat przebiegu prowadzonego wobec niego śledztwa i stosownych wobec niego metod śledczych ,

7/uzyskano akta osobowe funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa prowadzących śledztwo przeciwko ww (Jerzy L. , Natan P. i Władysław K.),       

8/podjęto próbę uzyskania z Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA danych dotyczących współmałżonków , dzieci oraz rodzeństwa wskazanych wyżej 21 osób w celu ich przesłuchania uzyskując informację , iż osób takich nie odnaleziono (nie figurują w rejestrze PESEL). Przy czym zdołano potwierdzić , że część osób najbliższych dla ww pokrzywdzonych zmarła,    

9/uzyskano informacje o zgonie poszczególnych osób wymienionych powyżej,  

10/przesłuchano w charakterze świadków członków najbliższej rodziny pokrzywdzonych w osobach : Renaty D. – córki zmarłego Stanisława W. , Jana K. - brata zmarłego Mariana K. ,  Elżbiety K. - córki zmarłego Józefa S. ,

11/dokonano szczegółowych oględzin akt śledztwa o sygn. Sr 912/47 (IPN Po75/1622/2) Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu oraz śledztwa o sygn. 718/III (IPN Po 04/102) prowadzonych przeciwko Czesławowi P. i inn. oskarżonych „o współpracę z bandą „Otto”  , pod kątem ustalenia przebiegu poszczególnych przesłuchań , stosowanych metod śledczych , ustalenia okresów ich zatrzymania i tymczasowego aresztowania oraz ustalenia danych osobowych innych aniżeli wskazani powyżej funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa wykonujących czynności w śledztwie ,   

12/zwrócono się do Wydziału Udostępniania Danych Centrum Personalizacji Dokumentów w Warszawie o udostępnienie danych dotyczących Małgorzaty Sz.-N. - córki zmarłego Jana D. w celu jej przesłuchania w charakterze świadka ,

13/zwrócono się do Wydziału Udostępniania Danych Centrum Personalizacji Dokumentów w Warszawie o udostępnienie danych adresowych Natana P. , Jerzego L. i Władysława K. - funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa prowadzących śledztwo przeciwko Czesławowi P. i inn. oraz równocześnie do właściwego Urzędu Stanu Cywilnego o odnalezienie i przesłanie aktów zgonu ww w przypadku ich śmierci ,

14/ustalono dane adresowe Małgorzaty Sz.-N. - córki Jana D. i zlecono przesłuchanie jej w charakterze świadka w drodze pomocy prawnej ,

15/wezwano w charakterze świadka , w celu przesłuchania : Jolantę K. i Teresę P. - córki zmarłego Zygmunta P. ,

16/zlecono w drodze pomocy prawnej przesłuchanie w charakterze świadka : Zdzisławy K. - córki zmarłego Zygmunta K. , Kazimiery C. – córki zmarłego Władysława W., Jerzego S. – syna zmarłego Józefa S. , Zdzisławy K. – siostry Zygmunta K.  ,

17/wystąpiono z wnioskiem do Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu ,  Łodzi , Poznaniu , Katowicach oraz Warszawie o udostępnienie akt osobowych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa innych aniżeli wymienieni Natan P., Jerzy L. i Władysław K. , którzy uczestniczyli w przesłuchiwaniu ww osób pokrzywdzonych w toku prowadzonego przeciwko nim śledztwa , a których dane osobowe ustalono na podstawie poszczególnych protokołów przesłuchań znajdujących się w aktach  o sygn. Sr 912/47 (IPN Po75/1622/2 ) oraz 718/III (IPN Po 04/102) .        

W toku dalszego śledztwa koniecznym jest realizacja czynności wskazanych w pkt. 12-17 przedmiotowego wniosku.

Niezbędnym jest przesłuchanie w charakterze świadków Zdzisławy K. - córki zmarłego Zygmunta K. , Kazimiery C. – córki zmarłego Władysława W. , Jerzego S. – syna zmarłego Józefa S. , Zdzisławy K. – siostry Zygmunta K.  , Jolanty K. i Teresy P - córek zmarłego Zygmunta P.

Na obecnym etapie śledztwa , koniecznym również pozostaje uzyskanie danych adresowych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa prowadzących śledztwo przeciwko Czesławowi P. i inn. , a w przypadku ich śmierci - aktów zgonu .Niezbędnym jest wreszcie uzyskanie i szczegółowe przeanalizowanie akt osobowych , a następnie uzyskanie danych adresowych i ewentualnie aktów zgonu -  pozostałych ustalonych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa , którzy przesłuchiwali poszczególnych pokrzywdzonych.

Przeprowadzona analiza treści protokołu rozprawy R5/46 Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu  wskazuje , że zdecydowana większość oskarżonych w trakcie rozprawy sądowej wprost oświadczyła  , że złożone przez nich w śledztwie wyjaśnienia zostały wymuszone biciem . Stanisław W. co prawda  wyjaśnień takiej treści nie złożył , ale fakt bicia go w trakcie śledztwa wynika z zeznań jego córki  . Z kolei , Stefan F. również w trakcie rozprawy nie stwierdził aby bito go w trakcie śledztwa. Oświadczył jednak , że zeznawał pod przymusem . Z kolei , Bolesław W. , Władysław P. , Maksymilian G. , Zygmunt P. , Rajmund K. , Krystyna Cz. , Rafał G. w swych wyjaśnieniach nie wskazali aby w stosunku do nich stosowano niedozwolone metody śledcze . Dlatego też , koniecznym jest przesłuchanie w charakterze świadków osób , o których mowa w pkt. 15-16 przedmiotowego wniosku , w tym córek Zygmunta P. albowiem mogą oni posiadać informacje nt metod stosowanych wobec ich najbliższych  w śledztwie. 

Jak wynika z akt postępowania R5/46 - Stefan S. na dowód prawdziwości swych wyjaśnień przedłożył dwa wybite mu w trakcie przesłuchania w Katowicach  zęby  . Efektem powyższego był sporządzony przez sędziego orzekającego w przedmiotowej sprawie – pisemny wniosek z dnia 26 kwietnia 1946 r. skierowany do Wojskowego Prokuratora Okręgu Poznańskiego (sporządzony na wniosek prokuratora z dnia 13 kwietnia 1946 r.) wraz z trzema wyciągami z protokołu rozprawy R5/46 „celem wdrożenia kroków przeciwko winnym bicia aresztowanych w czasie śledztwa w WUBP w Katowicach i UBP w Kluczborku”.

Do tej pory nie udało się ustalić (potwierdzić bądź zaprzeczyć), czy w efekcie skierowania ww wniosku zostały podjęte jakiekolwiek działania. Aktualnie oczekuje się na informację w tej sprawie . Uzyskanie i zapoznanie się z aktami osobowymi wskazanych wyżej funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Państwa pozwoli ustalić , czy w aktach tych nie ma informacji o postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych będących efektem wskazanego wniosku z dnia 26 kwietnia 1946 r.                  

Mając na uwadze zakres przedmiotowy niniejszego śledztwa  , a także  uwzględniając konieczność zapewnienie jego prawidłowego prowadzenia , koniecznym stało się podjęcie dalszych-opisanych wyżej  działań  mających  doprowadzić do przyjęcia prawidłowego stanu faktycznego w sprawie i jej merytorycznego zakończenie.  Wymaga podkreślenia , że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy potwierdza , że na szkodę Czesława P i inn. , popełniono komunistyczną zbrodnię przeciwko ludzkości z art.  247 § 1 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.  Zgromadzony do tej pory materiał dowody wskazuje również na fakt zaistnienie przestępstwa z art.  189 § 2 kk w zw. z art. 231  1 kk w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu polegającego na bezprawnym pozbawieniu wolności ww osób na okres powyżej dni siedmiu poprzez niedopełnienie obowiązku wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu w ciągu 48 godzin od zatrzymania przez funkcjonariusza państwa komunistycznego . Do wyjaśnienia pozostaje kwestia, czy w tym przypadku doszło również do zaistnienia zbrodni sądowej.

 

Zbrodnie nazistowskie.

Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych w latach 1940-1945 na terenie obozu koncentracyjnego Gross Rosen i jego podobozów w Funfteichen (Miłoszyce),Ratowicach (Rattwitz),  Breslau I i II,  w Aslau, w  Bunzlau I i II (Bolesławiec), w  Niesky (Nisko), w Arbeitslager Breslau-Lissa, w Sieczce (Schätzke) i Bukolewie (Kurzbach) pow. Milicz, w Wałbrzychu i okolicy, w obozie pracy w Nowej Rudzie oraz Kunnsdorf, Endmannsdorf i obozów Zillertal i Cunnersdorf w Wizowie (Wiesau) pow. Bolesławiec, w Halbau (Iłowa pow. Żagań), w Goerlitz (Zgorzelec), w Langenbielau (Bielawa) w Pampitz (Pępice) pow. Brzeg,w Skałecznie Średnim pow. Kłodzko, w Bautzen (Budziszyn), w Hundsfeld (Wrocław Psie-Pole), w Treskau (Owińska), w Namslau (Namysłowie), w Grulich, w Trzebieniu k/Bolesławca, w Neisse (Nysie), w Graffenert (Gorzanowie, pow. Bystrzyca Kłodzka), w Birnbaumel (Gruszeczce), w Lieben (Lubień pow. Legnica), w Falkenberg, Gellenau, Kaltenbrum, Kaltwasser i Marzdorf,  w Kenigszelt ( Jaworzyna Ślaska ), w Görlitz-Obermülle (Zgorzelec), w Dyhernfurth I, Dyhernfurth II (Brzeg Dolny) i Arbeistslager Walndenburg oraz Gassen (Jasie[KK1] ń) oraz w czasie ich ewakuacji, polegających na działaniu na rękę niemieckiej władzy okupacyjnej poprzez branie udziału w dokonywaniu zabójstw osób spośród ludności cywilnej i jeńców wojennych, znęcaniu się nad nimi i ich prześladowaniu , (S. 78.2017 , poprzednia sygnatura Ds. 43/67) 

 

W dniu 30 sierpnia 2017 r. Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu podjęła wielotomowe śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych w latach 1940-1945 na terenie obozu koncentracyjnego Gross Rosen, polegających na działaniu na rękę niemieckiej władzy okupacyjnej poprzez branie udziału w dokonywaniu zabójstw osób spośród ludności cywilnej i jeńców wojennych, znęcaniu się nad nimi i ich prześladowaniu. 

Postepowanie obejmuje zbrodnie popełnione w obozie głównym jak i jego licznych podobozach. Prowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu postępowanie dotyczy także zbrodni popełnionych  w czasie  ewakuacji obozu głównego , jak i jego podobozów. Jednym z wątków śledztwa pozostają także eksperymenty pseudomedyczne prowadzone na więźniach.

Dotychczasowe ustalenia pozwalają stwierdzić, iż obóz, którego dotyczy śledztwo, powstał w 1940 roku, na terenie ówczesnej Rzeszy Niemieckiej, w miejscowości Gross Rosen, obecnie noszącej nazwę Rogoźnica, oddalonej 60 kilometrów od dzisiejszego Wrocławia.

Początkowo obóz stanowił  filię KL Sachsenhausen. Umieszczani w obozie więźniowie wykonywali pracę w miejscowym kamieniołomie granitu. Jak wynika z dokumentacji obozowej, pierwszy transport przybył tam 2 sierpnia 1940 roku. Początkowo obóz nie był samodzielny,  dopiero od 1941 roku  obóz uzyskał status samodzielnego obozu koncentracyjnego.

Warunki życia w obozie, takie jak prymitywne baraki mieszkalne, brak bieżącej wody czy kanalizacji,  ciężka, wielogodzinna praca w kamieniołomie, głodowe racje żywnościowe, brak należytej opieki lekarskiej, nieustanne maltretowanie i terroryzowanie więźniów, zarówno przez załogę SS, jak i więźniów funkcyjnych, powodowały dużą śmiertelność. Obóz Gross-Rosen był postrzegany jako jeden z najcięższych obozów koncentracyjnych.

W 1944, nastąpiła rozbudowa obozu Gross-Rosen. Specyfiki nabrał jego charakter, ponieważ powstały liczne filie, których liczbę szacuje się na około 100.Zlokalizowane były one na terenie obecnego Dolnego Śląska, Sudetów i Ziemi Lubuskiej. Ciekawostką może być fakt, iż 4 z podobozów znajdowały się w samym Breslau , czyli dzisiejszym Wrocławiu.


Do największych należały obozy: AL Fünfteichen w Jelczu, 4 obozy we Wrocławiu (Breslau), Dyhernfurth w Brzegu Dolnym, Landeshut w Kamiennej Górze oraz w zespół obozów Riese zlokalizowanych w Górach Sowich.

Jak wynika z materiałów udostępnionych przez Muzeum Gross Rosen w Rogoźnicy, w obozie macierzystym i jego filiach więziono w trakcie jego trwania 125 000 więźniów.

W obozie działał piec krematoryjny.


Jeżeli chodzi o strukturę narodowościową więźniów, to do najliczniejszych grup w kompleksie Gross-Rosen należeli Żydzi, Polacy oraz obywatele byłego Związku Radzieckiego.

Szacunkowa liczba ofiar obozu Gross-Rosen wynosi około 40 000.

W obliczu nadchodzącego frontu rosyjskiego, nastąpił jeden z najtragiczniejszych okresów w dziejach tego obozu, jakim  była jego ewakuacja. Miała ona miejsce w początkach 1945 roku. Z zima, głodu , wycieńczenia, jak i w wyniku egzekucji  zginęło wiele tysięcy więźniów.  

Dotychczas w skład obszernego materiału dowodowego wchodzi kilka tysięcy protokołów przesłuchań byłych więźniów obozu koncentracyjnego w Gross Rosen i jego podobozów. Ponadto materiał uzupełniają  protokoły przesłuchań świadków zdarzeń, a także materiały dotyczące sprawców zbrodni, toczących się przeciwko nim postępowań sądowych, kopie dokumentacji obozowej, zdjęcia, szkice i inna zgromadzona dokumentacja. 

Istotnym dla postępowania było uzyskanie w zeszłym roku bazy dotyczącej funkcjonariuszy obozu koncentracyjnego Gross Rosen. Baza funkcjonariuszy, w której odnotowano ponad 2000 rekordów, zawiera dane osobowe , w tym datę urodzenia poszczególnych funkcjonariuszy oraz dane o przebiegu służby i sprawowanej funkcji. Dane te są podstawą wniosku do Interpolu, o dokonanie ustaleń co do poszczególnych osób. Pozwoli to na ustalenie jeszcze żyjących sprawców zbrodni , będącej przedmiotem śledztwa.

W ramach współpracy z Muzeum Gross Rosen w Rogoźnicy , uzyskano aktualną bazę byłych więźniów obozu koncentracyjnego Gross Rosen i jego filii, którą poddano modernizacji. Pozwala to na sprawne pozyskiwanie informacji o byłych więziach , co istotne jest zarówno dla postępowania , jak i osób zainteresowanych losami bliskich lub historyków dla celów prac naukowych. Nieliczni z byłych więźniów nadal żyją , stanowiąc żywe świadectwo tamtych  wydarzeń. Są oni niezwłocznie przesłuchiwani w charakterze pokrzywdzonych.

Baza ta pozwoliła także na wygenerowanie listy więźniów, który pełnili funkcje obozowe, a tym samym represjonowali współwięźniów i tworzyli aparat terroru. Dane zawarte w bazie , także będą podstawą do adekwatnego wniosku do Interpolu , celem dokonania ustaleń co do poszczególnych osób.

Wydarzeniem ostatnich miesięcy , było odkrycie dokonane w ramach prac archeologicznych prowadzonych na terenie Muzeum Gross Rosen w Rogoźnicy. W dniach od 04 do 08 września 2017 roku oraz od 19 do 31 października 2017 roku,  wykonano sondaż, w którym ujawniono łącznie 64  szczątek ludzkich. Prace prowadzone początkowo w trybie konserwatorsko-badawczym, zmieniły swój charakter. Kontynuowano je w terminie od 03 do 13 kwietnia 2018 roku .

Prace prowadzone były pod nadzorem referenta sprawy prokurator Katarzyny Książek-Żurowskiej, z udziałem lokalnej Policji z Komendy Powiatowej Policji w Świdnicy , archeologów z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN,  jak i biegłych z zakresu medycy sądowej i antropologii Katedry Medycyny Sądowej Uniwersytetu  Medycznego we Wrocławiu, w obecności dyrektora  Muzeum Gross Rosen w Rogoźnicy-Janusza Barszcza.             

W wyniku zintensyfikowanych prac w okresie od 03 kwietnia 2018 roku  do 13 kwietnia 2018 roku odsłonięto i oczyszczono cały rów przeciwlotniczy.

W efekcie prac rozpoczętych we wrześniu 2017 roku , w rowie przeciwlotniczym ujawniono łącznie szczątki 92 osób i około 700 artefaktów.

Ujawnione szczątki przekazano do Katedry Medycyny Sądowej Uniwersytetu  Medycznego we Wrocławiu, celem wydania opinii sądowo-medyczno-antropologicznej i jednocześnie zabezpieczenia materiału do badań genetycznych. W chwili obecnie uzyskano opinię medyczno-antropologiczną oraz profile genetyczne trzech osób.

Uzyskano opinię biegłego z zakresu fizykochemii dotyczącej substancji ujawnionych w trakcie uprzednich prac na terenie Muzeum Gross Rosen wykonywanych w okresie od 04 do 08.09.2017 i 19 do 31.10.2017 r.

W Zakładzie Medycyny Sądowej we Wrocławiu dokonano oględzin kolejnych 6 szczątków ludzkich, pobrano od nich materiał genetyczny. 

W trakcie dotychczas prowadzonych prac ujawniono liczne artefakty. Część z nich stanowiła wyposażenie obozu , należące do więźniów, takie jak kubki, miski i łyżki. Część z emblematami  Waffen SS, należała prawdopodobnie do załogi obozu.   Część ujawnionych przedmiotów stanowi wyposażenie obozowego rewiru , jak na przykład fragmenty medycznych naczyń czy metalowa orteza. Do szczególnie cennych artefaktów , ze względu na możliwość identyfikacji indywidualnej lub grupowej należą: blaszki z wyrytymi napisami, guziki, podeszwy lub fragmenty butów i medaliki .

Wszystkie artefakty zostaną poddane konserwacji, a część z nich stanowić będzie materiał  pozwalający na ustalenie tożsamość ofiar lub chociażby ich narodowości.   

W dniu 06 kwietnia 2018 roku w trakcie trwania prac, ujawniono przedmioty przypominające skorodowane puszki z  zawartością substancji nieznanego pochodzenia. W związku z uzasadnionym podejrzeniem , iż substancja mogłaby stanowić środek o nazwie Cyklon B, wdrożono procedury właściwe dla zagrożenia skażeniem chemicznym. Teren Muzeum zamknięto dla zwiedzających i  wezwano jednostki straży pożarnej , w tym wyspecjalizowane w zwalczaniu tego rodzaju zagrożeń. Na miejsce zdarzenia wezwano także Pogotowie Ratunkowe, a przez Centrum Powiadamiania Ratunkowego we Wrocławiu powiadomiono Oddział Ostrych Zatruć Szpitala im. Fieldorfa we Wrocławiu. Po pobraniu próbki materiału i przeprowadzeniu badań ustalono, iż ujawniona substancja w większości składa się z siarczanu wapnia. Zgodnie z diamentem bezpieczeństwa służącym do określenia zagrożenia, stwierdzono, iż  substancja nie stanowi zagrożenia dla środowiska i ludzi. Substancja nie wymagała zachowania specjalnych środków ostrożności poza powszechnie obowiązującymi i nie wymagała jej zabezpieczenia w sposób specjalistyczny.       

W związku z medialnymi informacjami dotyczącymi  podjęcia śledztwa w sprawie S 78.2017 Zn OKŚZpNP we Wrocławiu, jak i wykonywanych prac, do tutejszej komisji zgłosiły się liczne osoby posiadające wiedzę w przedmiotowej sprawie. Sukcesywnie wystosowywane są  wnioski o wykonanie czynności z ich udziałem do właściwych miejscowo Oddziałowych Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu .

Z posiadanych materiałów historycznych, pozyskanych przez Muzeum Gross Rosen, wynika, iż rów przeciwlotniczy stał się miejscem złożenia szczątków zamordowanych więźniów w końcowym okresie działania obozu. Informacja ta pochodziła od byłego więźnia pochodzenia belgijskiego, który sprawował funkcje lekarza obozowego rewiru.  

W dniu 06 sierpnia 2018 r, podjęto postępowanie Ds. 5/68 dotyczące filii obozu Gross Rosen znajdującej się w ówczesnej miejscowości Gassen ( Jasień) i połączono je do prowadzenia z postępowaniem S 78.2017 Zn  . We wrześniu  planowane są kolejne prace zmierzające do ujawnienia i podjęcia szczątków znajdujących się na terenie byłego obozu . W związku z powyższym powołano biegłego z zakresu medycyny sądowej i antropologii, oraz zapewniono udział pracowników Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN , których powołano w charterze specjalistów. Podjęto współpracę  z lokalnymi władzami i instytucjami ,w których władztwie znajduje się teren byłego obozu. 

Obecnie głównym celem śledztwa, pozostaje w szczególności ustalenie dalszych  osób pokrzywdzonych. Celem i kierunkiem podjętego postępowania pozostaje nadto zweryfikowanie danych funkcjonariuszy i więźniów funkcyjnych - pełniących służbę w obozie głównym i jego filiach, ustalenie żyjących sprawców zbrodni i pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej. Konieczne pozostaje także zweryfikowanie danych osób osadzonych w obozie głównym i podobozach oraz kompleksowe ustalenie zasad organizacji i funkcjonowania KL Gross Rosen i jego filii, okoliczności pozbawienia życia więźniów, pełnej liczby ofiar, systemu pracy przymusowej, eksperymentów paramedycznych i doświadczeń prowadzonych na więźniach oraz okoliczności dotyczących likwidacji obozu i jego filii . Konieczne jest także ustalenie wyników prawomocnie zakończonych postępowań sądowych, dotyczących poszczególnych funkcjonariuszy, toczących się zarówno przed sądami polskimi, jak i niemieckimi. 

Z uwagi na powyższe, postępowanie S. 78.2017 pozostaje w toku.

 

 

do góry